Shloka 41
Adhyaya 234 — The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
Devanagari script
निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा //
Translation
تتابع هذه الآية (41) البيان بروح التبجيل، ليَفهمها الباحث والعارف والمتعبّد.
Word by Word
niruddha-kaṇṭha-deśaḥone whose throat-region is blocked
niruddha-kaṇṭha-deśaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootni-√rudh (धातु) + kaṇṭha + deśa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयभावः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; niruddha (भूतकृदन्त) विशेषणरूपेण समासे
apialso, even
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
udāna-śvāsa-pīḍitaḥtormented by upward breaths (udāna)
udāna-śvāsa-pīḍitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootudāna + śvāsa + pīḍita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास; pīḍita = √pīḍ (धातु) क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
tāpenaby heat, by burning pain
tāpena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottāpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (Instrumental singular)
mahatāgreat, intense
mahatā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (tāpena इत्यस्य)
vyāptaḥpervaded, overwhelmed
vyāptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-√āp (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अध्याहृतः ‘सः’)
tṛṣāthirst
tṛṣā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Roottṛṣā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (व्याप्तः इत्यस्य हेतु/सहभावः)
vyāptaḥoverwhelmed
vyāptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-√āp (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्तिः
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण/समुच्चयार्थ (likewise)
kṣudhāhunger
kṣudhā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkṣudhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Narratorial/teaching voice addressing an audience (later vocative indicates ‘dvijottamāḥ’, ‘viprāḥ’: brahmin sages/listeners)