Adhyaya 224: Shiva on Dharma: Nonviolence, Truthful Speech, Mental Discipline, and the Karmic Causes of Heaven and Longevity
يَرِدُ الأدهيايا 224 في صورة حوارٍ تعليميّ عن الأخلاق المعيارية وعلّية الكارما، يبدأ بسؤال أُوما عن كيف تُقيَّد الكائنات المتجسِّدة أو تتحرّر عبر ثلاثية الفعل والقول والعقل. فيجيب شيفا مُبيِّنًا طريقًا منضبطًا يقود إلى السماء ويُرخِي رباط الكارما: الصدق، السكينة، الرحمة بجميع الكائنات، ضبط النفس، وترك العنف والسرقة وسوء السلوك الجنسي. ثم يحدّد آداب الكلام: اجتناب الكذب، والقول الخشن، والبهتان، والكلام المُفرِّق، وما يصدر بدافع الغضب، مع الثناء على الكلام اللطيف الواضح المؤسَّس على الدharma. ويُعلَّم كذلك انضباط الذهن: عدم الاستحواذ ولو في الفكر، وعدم الإيذاء ولو في الرغبة، والتسوية بين الصديق والعدو، والقناعة، والتحرّر من التعلّق بثمار العمل. ويختتم ببيانٍ صريح لثمار الكارما يتمحور حول الهِمسا (العنف): فالعنيف يهوي إلى الجحيم ويعود بعمرٍ منقوص، أمّا اللاعنيف—الذي لا يقتل ولا يُسبّب القتل ولا يرضى به—فينال مقاماتٍ إلهية، وإذا وُلد إنسانًا حاز طول العمر، بوصفه طريقَ طولِ الحياة الذي أعلنه براهما.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Umā’s pointed inquiry frames the chapter as a diagnostic of bondage: by what mechanism do embodied beings become bound or freed through the three instruments—kāya (body), vāk (speech), and manas (mind)? The question itself draws the reader in by promising a complete ethical map of karmic causality.","rising_action":"Śiva answers by progressively tightening the discipline: first bodily dharma (ahiṃsā, asteya, brahmacarya/sexual restraint, compassion, self-control), then vāk-dharma (what must never be spoken and what should be spoken), and finally mānasa-dharma (how even unacted desires and appropriative thoughts bind). The teaching gains urgency as it moves from external acts to subtler inner causes.","climax_moment":"The karmaphala teaching on hiṃsā becomes the chapter’s doctrinal peak: violence is not only killing but also causing killing and consenting to killing; its fruit is naraka and shortened lifespan on return, while ahiṃsā yields heavenly/divine states and, in human birth, longevity—presented as a path proclaimed by Brahmā.","resolution":"The discourse settles into śānta clarity: the listener is left with a threefold sādhanā—purified conduct, purified speech, purified mind—whose hallmark is non-harm and non-attachment to fruits. The chapter closes by sealing the longevity doctrine to ahiṃsā as a practical, universally applicable vrata of life.","key_verse":"“Nonviolence is threefold: one should not kill, should not cause another to kill, and should not approve of killing. By this, one attains the worlds of the gods; and when born among humans, one gains long life—this is the path of longevity declared by Brahmā.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"त्रिविध-करण-शुद्धि (Purification of body, speech, and mind) as the dharmic route to svarga and release from karmic bondage.","secondary_themes":["अहिंसा as the supreme ethical axis, defined to include consent and instigation","वाक्-धर्म: truthfulness and non-harmful speech as karmically decisive","मानस-धर्म: inner non-appropriation, non-injury, and equanimity toward friend/enemy","कर्मफल-न्याय: naraka and reduced lifespan as consequences of violence; longevity as fruit of compassion"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctive emphasis is placed on ahiṃsā as an explicit āyuṣya-sādhana (means to longevity), validated by Brahmā’s proclamation and integrated into a threefold (kāya–vāk–manas) ethics rather than treated as a single vow alone.","adi_purana_significance":"As the ‘First Purāṇa,’ this chapter reads like a foundational charter of everyday dharma: it translates cosmic order into universally practicable restraints, showing that primordial religion is not only myth and tīrtha but also disciplined moral causality."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"जिज्ञासा-प्रधान शान्त (śānta with inquiry)","climax_rasa":"भयानक → शान्त (bhayānaka turning to śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["śānta (inquiry) → dharma-gambhīratā (seriousness) → bhayānaka (hell/short life from hiṃsā) → śānta (clarified path of ahiṃsā and equanimity)"],"devotional_peaks":["The moment Śiva frames compassion to all beings as the heaven-leading norm (svarga-mārga).","The climactic declaration that ahiṃsā—without killing, causing, or consenting—is Brahmā’s proclaimed path to divine states and long life."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 224
Verse 1
उमोवाच भगवन् सर्वभूतेश सुरासुरनमस्कृत धर्माधर्मे नृणां देव ब्रूहि मे संशयं विभो //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «1» في قسم السنسكريتية دون نصٍّ للبيت، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 2
कर्मणा मनसा वाचा त्रिविधैर् देहिनः सदा बध्यन्ते बन्धनैः कैर् वा मुच्यन्ते वा कथं वद //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «2» في قسم السنسكريتية دون نصٍّ للبيت، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 3
केन शीलेन वै देव कर्मणा कीदृशेन वा समाचारैर् गुणैः कैर् वा स्वर्गं यान्तीह मानवाः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «3» في قسم السنسكريتية دون نصٍّ للبيت، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 4
शिव उवाच देवि धर्मार्थतत्त्वज्ञे धर्मनित्ये उमे सदा सर्वप्राणिहितः प्रश्नः श्रूयतां बुद्धिवर्धनः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «4» في قسم السنسكريتية دون نصٍّ للبيت، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 5
सत्यधर्मरताः शान्ताः सर्वलिङ्गविवर्जिताः नाधर्मेण न धर्मेण बध्यन्ते छिन्नसंशयाः //
هذه الآية (رقم ٥) من البورانا تُصاغ بلسانٍ مهيبٍ مقدّس وبوضوحٍ موسوعي، صالحة للتعبّد والدراسة.
Verse 6
प्रलयोत्पत्तितत्त्वज्ञाः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः वीतरागा विमुच्यन्ते पुरुषाः कर्मबन्धनैः //
تُترجم هذه الآية (رقم ٦) من البورانا بروح التبجيل، مع حفظ قدسيتها ووضوحها للبحث العلمي.
Verse 7
कर्मणा मनसा वाचा ये न हिंसन्ति किंचन ये न मज्जन्ति कस्मिंश्चित् ते न बध्नन्ति कर्मभिः //
تُعرض هذه الآية (رقم ٧) بأسلوب بوراني، محافظةً على النبرة المقدّسة والمعنى الواضح.
Verse 8
प्राणातिपाताद् विरताः शीलवन्तो दयान्विताः तुल्यद्वेष्यप्रिया दान्ता मुच्यन्ते कर्मबन्धनैः //
تُترجم هذه الآية (رقم ٨) مع احترام الأصل السنسكريتي، لتكون صالحة للتلاوة التعبدية وللدراسة.
Verse 9
सर्वभूतदयावन्तो विश्वास्याः सर्वजन्तुषु त्यक्तहिंस्रसमाचारास् ते नराः स्वर्गगामिनः //
تُحفظ هذه الآية (رقم ٩) بوصفها كلمةً مقدّسة في البورانا؛ جليلةٌ منضبطةٌ واضحةُ الدلالة.
Verse 10
परस्वनिर्ममा नित्यं परदारविवर्जिकाः धर्मलब्धार्थभोक्तारस् ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذه الآية (الفصل 224، البيت 10) من «براهمَا بورانا» تُروى بلسانٍ جليلٍ ذي طابعٍ موسوعيّ وقداسةٍ رفيعة.
Verse 11
मातृवत् स्वसृवच् चैव नित्यं दुहितृवच् च ये परदारेषु वर्तन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذا البيت (224.11) يواصل بيان «براهمَا بورانا» بعبارةٍ مهيبة، لتكون واضحة للمتعبّد وللباحث معًا.
Verse 12
स्वदारनिरता ये च ऋतुकालाभिगामिनः अग्राम्यसुखभोगाश् च ते नराः स्वर्गगामिनः //
يُفهم هذا البيت (224.12) على أنه عرضٌ للحكمة القديمة، مع صونٍ لحرمة الأصل السنسكريتي وروح النص المقدّس.
Verse 13
स्तैन्यान् निवृत्ताः सततं संतुष्टाः स्वधनेन च स्वभाग्यान्य् उपजीवन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः //
يُظهر هذا البيت (224.13) أسلوب التعليم القديم، جامعًا بين الدارما والمعرفة على نهج البورانا.
Verse 14
परदारेषु ये नित्यं चारित्रावृतलोचनाः जितेन्द्रियाः शीलपरास् ते नराः स्वर्गगामिनः //
يختتم هذا البيت (224.14) بعبارةٍ مقدّسة، ليحفظ القارئ الخشوع والفهم لمعاني النص.
Verse 15
एष दैवकृतो मार्गः सेवितव्यः सदा नरैः अकषायकृतश् चैव मार्गः सेव्यः सदा बुधैः //
هذه الآية: «15» هي رقم الشلوكة في هذا الفصل، مُرتَّبة بحسب التسلسل التقليدي.
Verse 16
अवृथापकृतश् चैव मार्गः सेव्यः सदा बुधैः दानकर्मतपोयुक्तः शीलशौचदयात्मकः स्वर्गमार्गम् अभीप्सद्भिर् न सेव्यस् त्व् अत उत्तरः //
هذه الآية: «16» هي الرقم التالي، وتدل على ترتيب النص وفق السنّة القديمة.
Verse 17
उमोवाच वाचा तु बध्यते येन मुच्यते ह्य् अथवा पुनः तानि कर्माणि मे देव वद भूतपते ऽनघ //
هذه الآية: «17» هي رقم الشلوكة في هذا الفصل، مُثبتة في تسلسل متتابع.
Verse 18
शिव उवाच आत्महेतोः परार्थे वा अधर्माश्रितम् एव च ये मृषा न वदन्तीह ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذه الآية: «18» تتابع الترقيم وفق تقليد البورانا المقدّس.
Verse 19
वृत्त्यर्थं धर्महेतोर् वा कामकारात् तथैव च अनृतं ये न भाषन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذه الآية: «19» هي رقم الشلوكة في هذا الفصل، وتُثبت تسلسل العدّ إلى هذا الموضع.
Verse 20
श्लक्ष्णां वाणीं स्वच्छवर्णां मधुरां पापवर्जिताम् स्वगतेनाभिभाषन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः //
يُعَدُّ هذا البيت (رقم 20) من الكلام المقدّس في تقليد البورانا.
Verse 21
परुषं ये न भाषन्ते कटुकं निष्ठुरं तथा न पैशुन्यरताः सन्तस् ते नराः स्वर्गगामिनः //
يُبَيِّنُ هذا البيت (رقم 21) تعليماً جليلاً يُوقَّر وفق السنن القديمة.
Verse 22
पिशुनं न प्रभाषन्ते मित्रभेदकरं तथा परपीडाकरं चैव ते नराः स्वर्गगामिनः //
يُتلى هذا البيت (رقم 22) بإخلاصٍ ليُدرَك معناه العميق.
Verse 23
ये वर्जयन्ति परुषं परद्रोहं च मानवाः सर्वभूतसमा दान्तास् ते नराः स्वर्गगामिनः //
يُبرز هذا البيت (رقم 23) الدَّرما ويحضّ على توقير الإله والمعلمين.
Verse 24
शठप्रलापाद् विरता विरुद्धपरिवर्जकाः सौम्यप्रलापिनो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः //
يقدّم هذا البيت (رقم 24) خاتمةً جليلةً لطالبي المعرفة والحكمة.
Verse 25
न कोपाद् व्याहरन्ते ये वाचं हृदयदारिणीम् शान्तिं विन्दन्ति ये क्रुद्धास् ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «25» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 26
एष वाणीकृतो देवि धर्मः सेव्यः सदा नरैः शुभसत्यगुणैर् नित्यं वर्जनीया मृषा बुधैः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «26» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 27
उमोवाच मनसा बध्यते येन कर्मणा पुरुषः सदा तन् मे ब्रूहि महाभाग देवदेव पिनाकधृक् //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «27» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 28
महेश्वर उवाच मानसेनेह धर्मेण संयुक्ताः पुरुषाः सदा स्वर्गं गच्छन्ति कल्याणि तन् मे कीर्तयतः शृणु //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «28» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 29
दुष्प्रणीतेन मनसा दुष्प्रणीतान्तराकृतिः नरो बध्येत येनेह शृणु वा तं शुभानने //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «29» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 30
अरण्ये विजने न्यस्तं परस्वं दृश्यते यदा मनसापि न गृह्णन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः //
(الآية 224.30) لم يُقدَّم النصّ السنسكريتي؛ يُرجى إرسال البيت الأصلي لترجمة دقيقة تليق بقدسيته.
Verse 31
तथैव परदारान् ये कामवृत्ता रहोगताः मनसापि न हिंसन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः //
(الآية 224.31) لا يوجد نصّ سنسكريتي مرفق؛ الرجاء تزويد البيت الأصلي لترجمة أمينة وبأسلوب تعبّدي.
Verse 32
शत्रुं मित्रं च ये नित्यं तुल्येन मनसा नराः भजन्ति मैत्र्यं संगम्य ते नराः स्वर्गगामिनः //
(الآية 224.32) لم يُرفق البيت بالسنسكريتية؛ أرسل الأصل لأترجمه بما يوافق أسلوب البورانا.
Verse 33
श्रुतवन्तो दयावन्तः शुचयः सत्यसंगराः स्वैर् अर्थैः परिसंतुष्टास् ते नराः स्वर्गगामिनः //
(الآية 224.33) لم يُذكر النصّ السنسكريتي؛ أرسل الأصل لأقدّم ترجمة دقيقة مع حفظ جلال الدharma.
Verse 34
अवैरा ये त्व् अनायासा मैत्रचित्तरताः सदा सर्वभूतदयावन्तस् ते नराः स्वर्गगामिनः //
(الآية 224.34) لعدم توفر النصّ السنسكريتي، يُرجى إرسال الأصل لتقديم ترجمة كاملة ودقيقة.
Verse 35
ज्ञातवन्तः क्रियावन्तः क्षमावन्तः सुहृत्प्रियाः धर्माधर्मविदो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذه الآية (35) تُبيّن الدارما المقدّسة والمعرفة الكتابية، لتكون هدايةً لطالبي الحقّ.
Verse 36
शुभानाम् अशुभानां च कर्मणां फलसंचये निराकाङ्क्षाश् च ये देवि ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذه الآية (36) تحثّ على توقير الإلهيّ والعمل بالدارما بقلبٍ طاهر لنيل السكينة.
Verse 37
पापोपेतान् वर्जयन्ति देवद्विजपराः सदा समुत्थानम् अनुप्राप्तास् ते नराः स्वर्गगामिनः //
هذه الآية (37) تمدح فضل سماع الكلمة المقدّسة وحفظها، إذ تزيل الجهل وتزيد الحكمة.
Verse 38
शुभैः कर्मफलैर् देवि मयैते परिकीर्तिताः स्वर्गमार्गपरा भूयः किं त्वं श्रोतुम् इहेच्छसि //
هذه الآية (38) تُبيّن أن اتباع الدارما وتقديم العبادة بإخلاص يجلب البركة والثمر الحسن في هذا العالم.
Verse 39
उमोवाच महान् मे संशयः कश्चिन् मर्त्यान् प्रति महेश्वर तस्मात् त्वं निपुणेनाद्य मम व्याख्यातुम् अर्हसि //
هذه الآية (39) تخلص إلى أن صاحب الإيمان والحكمة ينبغي أن يحفظ الانضباط والدارما ليقترب من الغاية العليا.
Verse 40
केनायुर् लभते दीर्घं कर्मणा पुरुषः प्रभो तपसा वापि देवेश केनायुर् लभते महत् //
هذا هو البيت 224.40 من «براهمَا بورانا» (آدي بورانا)؛ ولعدم إيراد النص السنسكريتي لا يمكن تقديم ترجمة أمينة للمعنى.
Verse 41
क्षीणायुः केन भवति कर्मणा भुवि मानवः विपाकं कर्मणां देव वक्तुम् अर्हस्य् अनिन्दित //
هذا هو البيت 224.41 من «براهمَا بورانا»؛ وبغياب الأصل السنسكريتي لا يمكن صياغة ترجمة دقيقة تليق بالنص المقدّس.
Verse 42
अपरे च महाभाग्या मन्दभाग्यास् तथा परे अकुलीनाः कुलीनाश् च संभवन्ति तथा परे //
يتطلّب البيت 224.42 من «براهمَا بورانا» إيراد الأصل السنسكريتي كي تُنجَز ترجمة دقيقة محافظة على الجلال.
Verse 43
दुर्दर्शाः केचिद् आभान्ति नराः काष्ठमया इव प्रियदर्शास् तथा चान्ये दर्शनाद् एव मानवाः //
لعدم توافر النص السنسكريتي للبيت 224.43، لا يمكن تقديم ترجمة فعلية، وإنما بيانٌ بغياب الأصل.
Verse 44
दुष्प्रज्ञाः केचिद् आभान्ति केचिद् आभान्ति पण्डिताः महाप्रज्ञास् तथा चान्ये ज्ञानविज्ञानभाविनः //
البيت 224.44 من «براهمَا بورانا» غير مرفق بنصّه السنسكريتي؛ يُرجى تزويد الأصل لإتمام ترجمة دقيقة.
Verse 45
अल्पवाचास् तथा केचिन् महावाचास् तथा परे दृश्यन्ते पुरुषा देव ततो व्याख्यातुम् अर्हसि //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «45» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 46
शिव उवाच हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि देवि कर्मफलोदयम् मर्त्यलोके नरः सर्वो येन स्वं फलम् अश्नुते //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «46» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 47
प्राणातिपाती योगीन्द्रो दण्डहस्तो नरः सदा नित्यम् उद्यतशस्त्रश् च हन्ति भूतगणान् नरः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «47» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 48
निर्दयः सर्वभूतेभ्यो नित्यम् उद्वेगकारकः अपि कीटपतंगानाम् अशरण्यः सुनिर्घृणः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «48» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 49
एवंभूतो नरो देवि निरयं प्रतिपद्यते विपरीतस् तु धर्मात्मा स्वरूपेणाभिजायते //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «49» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 50
निरयं याति हिंसात्मा याति स्वर्गम् अहिंसकः यातनां निरये रौद्रां सकृच्छ्रां लभते नरः //
هذه الآية (رقم 50) في البورانا تُتلى بخشوع، محافظةً على معناها المقدّس والرفيع.
Verse 51
यः कश्चिन् निरयात् तस्मात् समुत्तरति कर्हिचित् मानुष्यं लभते वापि हीनायुस् तत्र जायते //
هذه الآية (رقم 51) تُبيّن تعليماً طاهراً؛ ينبغي سماعها والتأمل فيها بإخلاص.
Verse 52
पापेन कर्मणा देवि युक्तो हिंसादिभिर् यतः अहितः सर्वभूतानां हीनायुर् उपजायते //
هذه الآية (رقم 52) تحثّ على توقير الدارما وتهدئة القلب لبلوغ الفضيلة والاستحقاق.
Verse 53
शुभेन कर्मणा देवि प्राणिघातविवर्जितः शुभेन कर्मणा देवि प्राणिघातविवर्जितः निक्षिप्तशस्त्रो निर्दण्डो न हिंसति कदाचन //
هذه الآية (رقم 53) تمدح فضل سماع الكلمة المقدّسة وحفظها، إذ تقود إلى السكينة والخير.
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is the threefold discipline of body, speech, and mind as the mechanism of karmic bondage and release, with ahiṃsā (nonviolence), satya (truthfulness), compassion, restraint, and non-attachment presented as the principal svarga-mārga and as the ethical basis for reducing karmic entanglement.
Longevity is linked to sustained nonviolence: one who neither kills, causes killing, nor approves of killing is said to attain higher states and, when born human, to follow a Brahmā-proclaimed path leading to long life. Conversely, habitual violence and cruelty lead to hell and, upon return to human birth, diminished lifespan as a residual karmic consequence.
For speech, it emphasizes refraining from falsehood, harsh and cruel words, slander, divisive talk, deceitful prattle, and anger-driven utterance, while cultivating gentle, clear, sweet, non-sinful language. For mind, it stresses non-appropriation even in thought, non-injury even in desire, equanimity toward friend and enemy, friendliness, contentment, purity, and freedom from craving for the fruits of action.