Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

वर्षायुतानि चत्वारि संपूज्य तु विधानतः । अनन्यचेताः शांतात्मा प्रत्यक्षीकृतवान्भवम्

Transliteration

varṣāyutāni catvāri saṃpūjya tu vidhānataḥ | ananyacetāḥ śāṃtātmā pratyakṣīkṛtavānbhavam

Translation

他依仪轨礼敬四万年，专心一意、心神寂静，使婆婆（湿婆）在他面前现前显现。

Word by Word

• वर्षायुतानि: ten-thousands of years
• वर्षायुतानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; समासः: वर्षाणाम् अयुतानि (षष्ठी-तत्पुरुष)

• चत्वारि: four
• चत्वारि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषणम् ‘वर्षायुतानि’ इत्यस्य

• संपूज्य: having worshipped
• संपूज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-पूज् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालक्रिया

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)

• विधानतः: according to prescribed procedure
• विधानतः: Hetu/Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विधान (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्)
• Form: तसिलन्त अव्यय (adverbial: according to rule)

• अनन्यचेताः: with undivided mind
• अनन्यचेताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्तृ), एकवचन; समासः: अनन्यं चेतः यस्य (कर्मधारय/बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्)

• शान्तात्मा: calm-souled
• शान्तात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शान्त + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्तृ), एकवचन; समासः: शान्तः आत्मा यस्य/शान्त आत्मा

• प्रत्यक्षीकृतवान्: made manifest / realized
• प्रत्यक्षीकृतवान्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्रत्यक्षी-कृ (धातु) + क्तवत् (क्तवतु)
• Form: कृत्प्रत्ययान्त (क्तवतु) भूतकालिक कर्तरि प्रयोगः, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी-भावार्थः: ‘made manifest/realized’

• भवम्: Bhava (Śiva)
• भवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Budheśvara

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Budha performs meticulous worship for ages; the scene shifts to Śiva (Bhava) appearing directly before him—radiant, ash-smeared, crescent-mooned, with calm compassion; offerings and ritual vessels arranged in perfect order.

Characters & Entities

• Budha (implied)
• Bhava (Śiva)
• Tapas
• Pūjā-vidhi
• Pratyakṣa-darśana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady, rule-based devotion with inner peace is portrayed as leading to direct realization of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Budheśvara’s sacred setting within Prabhāsakṣetra, where such tapas is said to bear fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vidhānataḥ saṃpūjā—worship according to injunction—performed with unwavering focus over a prolonged period.