Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते

Transliteration

bharatonāma rājā'bhūdāgnīdhraḥ prathitaḥ kṣitau | yasyedaṃ bhārataṃ varṣaṃ nāmnā lokeṣu gīyate

Translation

曾有一位名为婆罗多的国王，出自阿格尼陀罗一系，名闻大地；因其之名，此地在诸世界中被称颂为“婆罗多界（Bhārata-varṣa）”。

Word by Word

• भरतः: Bharata
• भरतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामनिर्देशक)

• राजा: king
• राजा: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभूत्: was/became
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/भूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आग्नीध्रः: (descended from) Agnīdhra
• आग्नीध्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आग्नीध्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वंश/गोत्रविशेषण (descendant of Agnīdhra)

• प्रथितः: renowned
• प्रथितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + थि (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षितौ: on earth
• क्षितौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्धवाचक

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षम्’ विशेषण

• भारतं: Bhārata
• भारतं: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षम्’ विशेषण

• वर्षम्: land/continent
• वर्षम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• लोकेषु: in the worlds/among people
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन

• गीयते: is sung/called
• गीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गै (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: A royal figure ‘Bharata’ is introduced in a genealogical tableau, with sages reciting lineage while a map-like vision of Bhārata-varṣa is implied behind him.

Characters & Entities

• Bharata (king)
• Agnīdhra (lineage reference)
• Bhārata-varṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic sacred history ties geography and identity to dharmic kingship, making the land itself a bearer of sacred memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context is Bharateśvara at Prabhāsakṣetra; this verse provides the fame of Bharata whose name is linked to Bhārata-varṣa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides genealogical-historical praise and naming tradition.