Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 94

Devanagari script

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम्

Transliteration

īśvara uvāca | ityuktā sā tadā devī jagāma bhavanaṃ pituḥ | dadarśa tatra tvaṣṭāraṃ tapasā dhūtakalmaṣam

Translation

自在天说道：她既受此言，便前往父亲的居所；在那里见到工巧天神特瓦什特里（Tvaṣṭṛ），以苦行之力洗净诸垢。

Word by Word

• ईश्वर: Īśvara (Lord)
• ईश्वर: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• इति: thus
• इति: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-निपात (quotative particle)

• उक्ता: having been told/addressed
• उक्ता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• भवनम्: house, abode
• भवनम्: Karma (कर्म/Goal as object)
• Type: Noun
• Root: भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पितुः: of (her) father
• पितुः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• त्वष्टारम्: Tvaṣṭṛ
• त्वष्टारम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• धूतकल्मषम्: whose sin/impurity was washed away
• धूतकल्मषम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; धू धातु) + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिवत् विशेषण-समासः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः): ‘धूतं कल्मषं यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘त्वष्टारम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Īśvara (narrator voice within the Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Īśvara narrates: Saṃjñā reaches her father Tvaṣṭṛ’s abode and beholds him purified by austerity, radiant with tapas.

Characters & Entities

• Īśvara
• Saṃjñā
• Tvaṣṭṛ
• Prajāpati (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas is portrayed as a purifier that burns away moral and spiritual blemish, preparing one for divine encounters.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is part of Prabhāsakṣetra Māhātmya, the glorification framework of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Austerity (tapas) is praised in principle, but no specific vrata or rite is prescribed in this verse.