Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

मृकण्ड उवाच । कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् । सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः

Transliteration

mṛkaṇḍa uvāca | kasmāttvaṃ vipraśārdūla vīkṣyemaṃ mama dārakam | suciraṃ vismayāviṣṭastato'bhūḥ sasmitānanaḥ

Translation

摩利迦ṇḍu说道：“噢，婆罗门中的猛虎！你为何一见我这孩子，便久陷惊奇，继而面露微笑？”

Word by Word

• मृकण्डः: Mṛkaṇḍa
• मृकण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृकण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• कस्मात्: why/from what reason
• कस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (हेतौ), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; प्रश्नार्थक (from what cause/why)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विप्रशार्दूल: O tiger among Brahmins
• विप्रशार्दूल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + शार्दूल (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (विप्रः शार्दूल इव)

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वीक्ष् (धातु) + ल्यप्
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund)

• इमम्: this
• इमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• दारकम्: child/son
• दारकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; कालवाचक (for a long time)

• विस्मयाविष्टः: overcome by wonder
• विस्मयाविष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय + आविष्ट (आ-विश् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समासः तृतीया-तत्पुरुष (विस्मयेन आविष्टः)

• ततः: then/thereupon
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (then/thereupon)

• अभूः: you became/were
• अभूः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन

• सस्मिताननः: (you) with a smiling face
• सस्मिताननः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स + स्मित + आनन (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्मितम् आननं यस्य)

Speaker

Mṛkaṇḍu

Visual Art Cues

Scene: Mṛkaṇḍu addresses the brāhmaṇa respectfully (‘vipraśārdūla’), gesturing toward the child; the wise man’s smile lingers, suggesting a concealed insight about the child’s fate.

Characters & Entities

• Mṛkaṇḍu
• vipraśārdūla (learned brāhmaṇa)
• child (dāraka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes honest inquiry—seeking reasons from the learned before acting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader chapter belongs to the Tīrthamāhātmya of the Nāgarakhaṇḍa; this verse itself does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed here; it introduces the cause for the brāhmaṇa’s reaction.