Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा भर्तृयज्ञस्तु तानुवाच द्विजोत्तमान् । श्रूयतामभिधास्यामि यदेतत्कारणं स्थितम्

Transliteration

tacchrutvā bhartṛyajñastu tānuvāca dvijottamān | śrūyatāmabhidhāsyāmi yadetatkāraṇaṃ sthitam

Translation

听罢此言，婆尔特利耶阇那对诸位最上等的再生者说道：“请听——我将说明支撑此行法的既定缘由。”

Word by Word

• तत्: that (this matter)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• भर्तृयज्ञः: Bhartṛyajña (name)
• भर्तृयज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृयज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)

• तु: but, then
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)
• Form: निपात (particle), विरोध/अन्वय-सूचक

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• उवाच: said, spoke
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• द्विजोत्तमान्: the best of the twice-born
• द्विजोत्तमान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: तत्पुरुष-समासः (द्विजानाम् उत्तमाः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'तान्' इत्यस्य विशेषणम्

• श्रूयताम्: let it be heard; listen
• श्रूयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; भावे/आज्ञार्थे प्रयोगः

• अभिधास्यामि: I will explain, I will state
• अभिधास्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + धा (धातु)
• Form: लृट् (simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative link/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• एतत्: this
• एतत्: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• कारणम्: cause, reason
• कारणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्थितम्: established, present
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृत्) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'कारणम्' इति विशेषणम्

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmaśālā discourse of Bhartṛyajña

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Bhartṛyajña rises or gestures calmly, addressing the assembled brāhmaṇas; the hall quiets as instruction begins.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• dvijottamāḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic dharma is transmitted through respectful dialogue—ritual actions should be grounded in known, established reasons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is transitional and does not name a site; it belongs to the tīrtha-mahātmya framework of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

An authoritative explanation is promised for the practice connected with giving the ‘tālatraya’ by the mediator.