Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्साष्टांगं स महीपतिः । ततः कृतांजलिपुटः प्रोवाच विनतः स्थितः

Transliteration

tataḥ praṇamya tānsarvānsāṣṭāṃgaṃ sa mahīpatiḥ | tataḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ provāca vinataḥ sthitaḥ

Translation

于是国王向众人作八支全体投地礼（sāṣṭāṅga）。继而合掌而立，谦恭地开口说道。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपादान/क्रमवाचक (then/thereafter)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-नम् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
• Form: ल्यबन्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘तान्’ इति विशेषणम्

• साष्टाङ्गम्: with all eight limbs (prostrating)
• साष्टाङ्गम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स + अष्टाङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverb: ‘with eight limbs’)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महीपतिः: lord of the earth; king
• महीपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही + पति (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समासः (महीपतेः = महीयाः पतिः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रमवाचक

• कृताञ्जलिपुटः: with hands joined (in a hollowed añjali)
• कृताञ्जलिपुटः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि + पुट (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कृतः अञ्जलिपुटः यस्य); क्त-प्रत्ययान्त ‘कृत’, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः/महीपतिः’ इति विशेषणम्

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• विनतः: bowed; humble
• विनतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-नम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’ इति विशेषणम्

• स्थितः: stood
• स्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अवस्थावाचकः

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; king is the actor here)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king performs sāṣṭāṅga-pranāma before a gathered group of brāhmaṇas, then rises with folded hands, head bowed, ready to speak.

Characters & Entities

• king (mahīpati)
• brāhmaṇas (implied by context: tān sarvān)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Authority becomes dharmic when it is tempered by humility and reverence toward the virtuous and learned.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya episode; the particular tīrtha is not named in this verse alone.

What ritualistic prescription is mentioned?

The devotional act shown is aṣṭāṅga-praṇāma and añjali (folded hands), a model of respectful approach rather than a formal rite.