Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43
Devanagari script
प्रोद्यत्कटाक्षविक्षेपैः शरव्रातैरिव स्मरः । स्वयं तदंगमास्थाय ताडयामास मां दृढम्
Transliteration
prodyatkaṭākṣavikṣepaiḥ śaravrātairiva smaraḥ | svayaṃ tadaṃgamāsthāya tāḍayāmāsa māṃ dṛḍham
Translation
她目光一掷，如箭雨齐发；迦摩重重击中我，仿佛他亲自依凭她的肢体而立，向我猛然施袭。
Word by Word
प्रोद्यत्arising, darting forth
प्रोद्यत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + उद् + यत् (धातु) + शतृ (कृदन्त; present participle)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन-समासार्थ; समासपूर्वपद (qualifying)
कटाक्षside-glances
कटाक्ष:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकटाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-समासार्थ; समासमध्यपद
विक्षेपैःby the tosses/casts
विक्षेपैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविक्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समास: प्रोद्यत्-कटाक्ष-विक्षेपैः (तत्पुरुष-प्राय)
शरarrows
शर:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-समासार्थ; समासपूर्वपद
व्रातैःwith clusters/volleys
व्रातैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootव्रात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समास: शर-व्रातैः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इवas if, like
इव:
Upamana (Comparison/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (comparative particle)
स्मरःKāma (Cupid)
स्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta (Agent-emphasis/कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मन्यर्थे (reflexive/emphatic adverb)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; समासपूर्वपद
अङ्गम्body/limb
अङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: तद्-अङ्गम् (कर्मधारय/तत्पुरुष)
आस्थायhaving mounted/assumed
आस्थाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootआ + स्था (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय; अव्ययभाव)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
ताडयामासstruck, smote
ताडयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootताडय् (धातु, णिच्) + लिट् (परस्मैपद)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; causative (णिच्)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
दृढम्firmly, hard
दृढम्:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय/क्रियाविशेषण; अव्ययवत् प्रयोग (adverbial accusative)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced—Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Tirtha Mahatmya
Type: tirtha
Visual Art Cues
Scene: Her sideways glances arc like arrows; behind her, a faint anthropomorphic Kāma overlays her silhouette, as if standing upon her limbs; the narrator recoils, struck in the chest, in a stylized battlefield-of-love composition.
Characters & Entities
S
Smara (Kāma)FAQs
Desire attacks through subtle channels like the glance; vigilance over the senses is a core dharmic safeguard.
No named sacred site appears in this verse.
None.