Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
प्रोन्निद्रपंकजमुखीं वर्णनीयतमाकृतिम् । यथाप्रज्ञानयाथात्म्याद्विद्विद्भिरपि वर्णिनीम्
Transliteration
pronnidrapaṃkajamukhīṃ varṇanīyatamākṛtim | yathāprajñānayāthātmyādvidvidbhirapi varṇinīm
Translation
她的面容如盛放的莲华，形体至为可赞。然而纵是博学之士，也难按其真实而尽述，因为她的真相超越寻常知解。
Word by Word
प्रोन्निद्रfully blossomed/awakened
प्रोन्निद्र:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + उद् + निद्रा/निद्र (प्रातिपदिक) (कृदन्तार्थ: ‘fully awakened’)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद
पंकजlotus
पंकज:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपंकज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-समासार्थ; समासमध्यपद
मुखीम्lotus-faced
मुखीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुखिन्/मुखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: प्रोन्निद्र-पंकज-मुखी (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय)
वर्णनीयworthy of description
वर्णनीय:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्णय् (धातु) + अनीय (कृदन्त; gerundive)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद
तमmost, exceedingly
तम:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतम (प्रत्यय; तद्धित/उपसर्ग-प्राय superlative)
Formअव्यय-प्राय; अतिशयार्थक (superlative intensifier)
आकृतिम्form, appearance
आकृतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: वर्णनीय-तम-आकृतिम् (तत्पुरुष-प्राय)
यथाas, according to
यथा:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (manner/comparison)
प्रज्ञानunderstanding, knowledge
प्रज्ञान:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-समासार्थ; समासमध्यपद
याथात्म्यात्from the true nature (as understood)
याथात्म्यात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयाथात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; समास: प्रज्ञान-याथात्म्यात् (षष्ठी-तत्पुरुष)
विद्विद्भिःby the learned
विद्विद्भिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: even/also)
वर्णिनीम्describable (in words)
वर्णिनीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्णिन्/वर्णिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced—Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Tirtha Mahatmya
Type: tirtha
Visual Art Cues
Scene: Close-up emphasis on a lotus-like face fully opened, luminous eyes; the background softens into an almost unreal glow, suggesting that her true nature exceeds depiction; learned sages in the far background gesture as if unable to describe.
FAQs
Worldly beauty can overwhelm speech and mind; dharma requires not being carried away by appearances.
No tīrtha is identified in this particular verse.
None.