Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68
Devanagari script
वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते । तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्
Transliteration
vākyajñeyeṣu bhinneṣu yatrābhedaḥ pradṛśyate | tatrātiśayahetutvaṃ tatsaukṣmyamiti nirdiśet
Translation
当一句话所应领会的对象各不相同，而其中却显现出内在不二的一体性时；能揭示那促成卓越之因缘联系的能力，即名为“微细”（saukṣmya）。
Word by Word
वाक्यज्ञेयेषुin the knowables of the sentence
वाक्यज्ञेयेषु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक) + ज्ञेय (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (वाक्यस्य ज्ञेयेषु)
भिन्नेषुbeing different
भिन्नेषु:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभिन्न (कृदन्त; √भिद्)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘भिन्न’
यत्रwhere
यत्र:
Sambandha (Relational/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: where)
अभेदःnon-difference
अभेदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रदृश्यतेis seen/appears
प्रदृश्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्गः ‘प्र’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक-अव्यय (there)
अतिशयहेतुत्वम्the state of being the cause of excellence
अतिशयहेतुत्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअतिशय (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अतिशयस्य हेतुः) + तद्धित ‘त्व’ (abstract noun)
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
सौक्ष्म्यम्subtlety
सौक्ष्म्यम्:
Pratipadyam (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootसौक्ष्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थक (quotative: thus)
निर्दिशेत्should indicate/define
निर्दिशेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दिश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः ‘निर्’
Speaker
Satyavrata
Visual Art Cues
Scene: A teaching scene: a guru expounds ‘saukṣmya’ to attentive disciples, illustrating how diverse objects of a sentence converge into a single underlying meaning; palm-leaf manuscript, gesture of explanation, calm hermitage setting.
Characters & Entities
S
SatyavrataFAQs
True teaching can reveal unity beneath diversity; subtle insight is valued as a mark of elevated discourse.
No tīrtha is specified; the verse concerns interpretive subtlety.
None; it describes a quality of understanding and exposition.