Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

चतुरः प्रातरश्नीयात्पिंडान्विप्रः समाहितः । चतुरोस्तमिते सूर्ये शिशुचांद्रायणं स्मृतम्

Transliteration

caturaḥ prātaraśnīyātpiṃḍānvipraḥ samāhitaḥ | caturostamite sūrye śiśucāṃdrāyaṇaṃ smṛtam

Translation

持戒专注的婆罗门，应于清晨食四口，于日落之后再食四口。此行持被称为“童子月行斋”（Śiśu-Cāndrāyaṇa）。

Word by Word

• चतुरः: four
• चतुरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (piṃḍān इति विशेष्यस्य)

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: in the morning)

• अश्नीयात्: should eat
• अश्नीयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; विध्यर्थः (should eat)

• पिण्डान्: rice-balls/food-balls
• पिण्डान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• विप्रः: a brāhmaṇa
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• समाहितः: composed, attentive
• समाहितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (विप्रः)

• चतुरः: four
• चतुरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; (पिण्डान् इत्यनुवृत्त्या)

• अस्तमिते: when set/at sunset
• अस्तमिते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अस्तम्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषणम् (सूर्ये)

• सूर्ये: in the sun (when the sun has set)
• सूर्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• शिशुचांद्रायणम्: the ‘child’ cāndrāyaṇa observance
• शिशुचांद्रायणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक) + चान्द्रायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिशोः चान्द्रायणम् = for a child)

• स्मृतम्: is declared/remembered (as)
• स्मृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे प्रयोगः—‘is said/considered’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A disciplined brāhmaṇa in Kāśī sits facing east at dawn, taking four small morsels; at sunset he repeats the measured meal, with Ganga and ghāṭa silhouettes behind.

Characters & Entities

• Skanda
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Sūrya (the Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint in eating, aligned with sacred times (morning and sunset), becomes a recognized vrata that supports inner steadiness and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśī Khaṇḍa, where disciplined observances are praised as especially fruitful.

What ritualistic prescription is mentioned?

Eat four morsels in the morning and four at sunset—this is defined as the Śiśu-Cāndrāyaṇa vow.