Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

सीमाबहिर्गतमपि ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम् । मध्ये वाराणसि श्रेष्ठं मम सान्निध्यतो नरैः

Transliteration

sīmābahirgatamapi jñeyaṃ tīrthamidaṃ śubham | madhye vārāṇasi śreṣṭhaṃ mama sānnidhyato naraiḥ

Translation

即便它位于界限之外，此吉祥之处亦当被认作圣地（tīrtha）。然而在瓦拉纳西（Vārāṇasī）之心，它对众人最为殊胜，因为我在彼处有特别的临在。

Word by Word

• सीमा: boundary
• सीमा: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सीमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासपूर्वपदम्

• बहिः: outside
• बहिः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्ययीभाव-पूर्वपद-योग्य (outside)

• गतम्: gone beyond / extending beyond
• गतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (even/also)

• ज्ञेयम्: to be known
• ज्ञेयम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: कर्तव्यतार्थक-कृदन्त (gerundive/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (it is to be known)

• तीर्थम्: the sacred place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संकेत-सर्वनाम; विशेषणम् (तीर्थम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; स्थानवाचक

• वाराणसि: in Vārāṇasī
• वाराणसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; नगरनाम (Vārāṇasī)

• श्रेष्ठम्: most excellent
• श्रेष्ठम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicative)

• मम: of me / my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; प्रथमपुरुष-सर्वनाम

• सान्निध्यतः: because of (my) presence
• सान्निध्यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सान्निध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (because of)

• नरैः: by men / for people
• नरैः: Karana (Agentive instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

Speaker

Śiva (inferred from ‘mama sānnidhyataḥ’—self-referential divine presence; within Kāśī context Śiva often speaks through Skanda’s narration)

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is not limited by human boundaries; the highest holiness is where the Lord’s presence is most intimate.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Vārāṇasī itself—especially the ‘madhya’ (central) sacred zone where divine presence is declared supreme.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it instructs recognition (jñeya) of the tīrtha and implies pilgrimage, reverence, and sacred bathing/visitation.