Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 71›Shloka 116
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 116

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

Devanagari script

अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।त्वरितमथतदा स रामपार्श्वंकपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ।।।।

Transliteration

atibalam atikāyam abhrapalpaṁ yudhi vinipātya sa lakṣmaṇaḥ prahṛṣṭaḥ |

tvaritam atha tadā sa rāma-pārśvaṁ kapi-nivahaiś ca supūjito jagāma ||

Translation

罗什曼那在战场上击倒了极其强大的阿提迦耶，其身形如云般庞大；他心生欢喜，又受众多婆那罗恭敬礼赞，随即疾速赶往罗摩身旁。

Word by Word
अतिबलम्very strong
अतिबलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय-उपसर्ग) + bala (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (अव्ययीभाव-प्रायः ‘अति’ उपसर्गयुक्त); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying अतिकायम् (object)
अतिकायम्Atikaya
अतिकायम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootati (उपसर्ग) + kāya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; proper name/object ‘Atikāya’
अभ्रकल्पम्cloud-like
अभ्रकल्पम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootabhra (प्रातिपदिक) + kalpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (उपमान-भाव: ‘अभ्रस्य कल्पः’ = cloud-like); पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying अतिकायम्
युधिin battle
युधि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyudh (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; ‘in battle’
विनिपात्यhaving slain
विनिपात्य:
Hetu/Prayojana (हेतु/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootvi-ni-pat (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (ल्यप्/त्वान्त-रूप); ‘having struck down/killed’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘he’
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; apposition to सः
प्रहृष्टःrejoiced
प्रहृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra-hṛṣ (धातु) + prahṛṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; predicate adjective
त्वरितम्quickly
त्वरितम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottvaritam (अव्यय-प्रयोग)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् ‘quickly’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थक निपातः ‘then/and’
तदाat that time
तदा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक ‘at that time’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; repeated subject
रामपार्श्वम्to Rama's side
रामपार्श्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक) + pārśva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रामस्य पार्श्वम्’); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; destination
कपिनिवहैःby hosts of monkeys
कपिनिवहैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkapi (प्रातिपदिक) + nivaha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘कपीनां निवहः’); पुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्; agent/instrument of honoring
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक ‘and’
सुपूजितःwell-honored
सुपूजितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग) + pūj (धातु) + pūjita (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘well-honored’ qualifying सः/लक्ष्मणः
जगामwent
जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘went’
Context

Having killed that highly mighty Atikaya, who was like a mass of cloud, in battle, Lakshmana having been worshipped by hosts of Vanaras, hurriedly went to Rama's presence.৷৷ ইত্যার্ষেবাল্মীকীযেশ্রীমদ্রামাযণেআদিকাব্যেযুদ্ধকাণ্ডেএকসপ্ততিতমস্সর্গঃ ৷৷This is the end of the seventy first sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Characters & Entities
L
Lakṣmaṇa
A
Atikāya
R
Rāma
V
Vānaras (Kapi-nivaha)

FAQs

Duty followed by accountability: after completing a righteous task, one returns to rightful leadership (Rāma) rather than acting independently.

Lakṣmaṇa kills Atikāya, receives honor from the vānaras, and promptly goes back to Rama.

Lakṣmaṇa’s loyalty and discipline—he remains oriented to Rama’s command structure and the collective dharmic mission.

←Previous Verse
Next Verse→