Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 80, Shloka 17
मर्गनिर्माणम्
Roadworks and the Royal Route Prepared for Bharata
Devanagari script
नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः।।।।
Transliteration
nakṣatreṣu praśasteṣu muhūrteṣu ca tadvidaḥ |
niveśān sthāpayāmāsur bharatasya mahātmanaḥ ||
Translation
通晓吉时之人，择取良宿与相应的牟呼尔多（muhūrta），为大心的婆罗多安置驻营，使行程各段皆与天象吉祥相应。
Word by Word
बहु-पांसु-चयाःhaving many heaps of sand
बहु-पांसु-चयाः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + पांसु (प्रातिपदिक) + चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—बहवः पांसुचयाः येषु (निवेशेषु)
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अपिalso
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात (also/even)
परिखा-परिवारिताःsurrounded by moats
परिखा-परिवारिताः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरिखा (प्रातिपदिक) + परिवारित (कृदन्त; परि + √वृ/वृ (धातु) )
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—परिखाभिः परिवारिताः (परिवृताः)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
इन्द्रकील-प्रतिमाःlike Mount Indrakeela
इन्द्रकील-प्रतिमाः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइन्द्रकील (प्रातिपदिक) + प्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—इन्द्रकीलस्य प्रतिमाः (सदृशाः)
प्रतोली-वर-शोभिताःadorned with excellent gateways/streets
प्रतोली-वर-शोभिताः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रतोली (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + शोभित (कृदन्त; √शुभ्/शोभ् (धातु) )
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—वरप्रतोलीभिः शोभिताः
प्रासाद-माला-वितताःspread/lined with rows of mansions
प्रासाद-माला-वितताः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक) + वितत (कृदन्त; वि + √तन् (धातु) )
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—प्रासादमालया वितताः (विस्तृताः/आवृताः)
सौध-प्राकार-संवृताःenclosed by palace-walls/ramparts
सौध-प्राकार-संवृताः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसौध (प्रातिपदिक) + प्राकार (प्रातिपदिक) + संवृत (कृदन्त; सम् + √वृ (धातु) )
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—सौधप्राकारैः संवृताः
पताका-शोभिताःdecorated with flags
पताका-शोभिताः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपताका (प्रातिपदिक) + शोभित (कृदन्त; √शुभ्/शोभ् (धातु) )
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—पताकाभिः शोभिताः
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सु-निर्मित-महा-पथाःhaving well-built broad roads
सु-निर्मित-महा-पथाः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + निर्मित (कृदन्त; निर् + √मा (धातु) ) + महा (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—येषु सुनिर्मिताः महापथाः सन्ति ते
विसर्पद्भिःby (things) spreading/creeping
विसर्पद्भिः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootविसर्पत् (कृदन्त; वि + √सृप् (धातु) )
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; शतृ-प्रत्यय (present active participle)
इवas if, like
इव:
उपमानसूचक (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-निपात (comparative particle)
आकाशेin the sky
आकाशे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विटङ्क-अग्र-विमानकैःwith small aerial-like structures on the roof-peaks
विटङ्क-अग्र-विमानकैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविटङ्क (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + विमानक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः—विटङ्काग्राणि (शिखराणि) येषां तैः विमानकैः
समुच्छ्रितैःlofty, raised high
समुच्छ्रितैः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमुच्छ्रित (कृदन्त; सम् + उत् + √श्रि/श्रय्? (धातु) / √श्रि (उन्नतौ) )
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त—उन्नतैः
निवेशाःthe camps/residences
निवेशाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthose
ते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बभुःappeared, became; shone
बभुः:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
शक्र-पुर-उपमाःlike Indra's city
शक्र-पुर-उपमाः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्र (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—शक्रपुरस्य उपमाः (सदृशाः)
Context
Men well-versed in the study of planetary positions relating to auspicious constellations and auspicious times arranged different resting-places at different timesduring the sojourn of great Bharata.
Characters & Entities
B
BharataN
nakṣatra (constellations)M
muhūrta (auspicious time)FAQs
Dharma is adherence to sanctioned order: aligning major actions with accepted auspicious timing reflects a culture of responsibility, restraint, and trust in established norms guiding public life.
Specialists determine auspicious times and set up Bharata’s halting camps accordingly during the journey.
Prudence and respect for tradition—planning actions with deliberation and in harmony with ritually recognized timing.