Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 72, Shloka 37

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

इमां तु पश्चिमां वाचं व्याजहार पिता तव।कालधर्मपरिक्षिप्तः पाशैरिव महागजः।।2.72.37।।

imāṃ tu paścimāṃ vācaṃ vyājahāra pitā tava | kāladharmaparikṣiptaḥ pāśair iva mahāgajaḥ || 2.72.37 ||

然而你的父王,被时间之法所缚——如同巨象为绳索所捆——说出了这最后的话语。

इमाम्this
इमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाचम् इत्यस्य विशेषणम्
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
पश्चिमाम्last
पश्चिमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाचम् इत्यस्य विशेषणम्
वाचम्speech/words
वाचम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्याजहारuttered
व्याजहार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + आ + हृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पिताfather
पिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
कालधर्मपरिक्षिप्तःoverpowered by time and fate
कालधर्मपरिक्षिप्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल + धर्म + परिक्षिप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; महागजः इत्यस्य विशेषणम्; समासः कालेन धर्मेण च परिक्षिप्तः (तृतीया-तत्पुरुष; द्वन्द्व-आभासः)
पाशैःby nooses/cords
पाशैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
इवas if
इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
महागजःa great elephant
महागजः:
Karta (कर्ता/उपमान)
TypeNoun
Rootमहागज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः महान् गजः (कर्मधारय)

Your father, caught by the noose of death, like a great elephant bound by cords, uttered these last words:

D
Daśaratha
K
kāla (Time/death)
B
Bharata

FAQs

Kāla-dharma (the inevitability of time and death) applies equally to all; dharma includes accepting truthfully the limits of human life.

Bharata is being told how Daśaratha, overpowered by death, spoke his last utterance.

Truthful witnessing: Kausalyā conveys events as they occurred, preserving satya in the face of grief.