Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 24, Shloka 7

कौशल्यारामसंवादः

Kausalya–Rama Dialogue on Exile-Dharma

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

ayaṃ tu mām ātmabhavaḥ tavādarśana-mārutaḥ |

vilāpa-duḥkha-samidhō ruditāśru-hutāhutiḥ || 2.24.6 ||

cintā-bāṣpa-mahādhūmas tavāgamanacittajaḥ |

karśayitvā bhṛśaṃ putra niśvāsāyāsa-sambhavaḥ || 2.24.7 ||

tvayā vihīnāṃ iha māṃ śokāgnir atulo mahān |

pradhakṣyati yathā kakṣaṃ citrabhānur himātyaye || 2.24.8 ||

你一离去,我的孩子,我心中将燃起无比巨大、无可比拟的忧火——由你不在的风所煽动,以哀号与痛苦为薪,我的泪水作供献;忧思的浓烟滚滚升腾。它由疲惫的叹息而生,将使我枯槁并焚灼我,如盛夏烈焰焚尽枯草一般。

kathamhow
katham:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle)
dhenuḥa cow
dhenuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhenu (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
svamits own
svam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (vatsam)
vatsamcalf
vatsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvatsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
gacchantamgoing
gacchantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootgam (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (vatsam)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
anugacchatifollows
anugacchati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-gam (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
tvāyou
tvā:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम
anugamiṣyāmiwill follow
anugamiṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-gam (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
yatrawherever
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formसम्बन्ध/देश-अव्यय (relative adverb: where)
putraO son
putra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
gamiṣyasiyou will go
gamiṣyasi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

Seeing Rama full of auspicious qualities resolved to go to the forest and having spoken to him with the fullness of her heart, Devi Kausalya now braced herself up to perform ceremonies in the interest of Rama's well-being.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē caturviṅśassargaḥ৷৷Thus ends the twentyfourth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

K
Kausalyā
R
Rāma

FAQs

The passage shows the human cost of dharma: Rāma’s adherence to truth and duty entails separation and suffering for his mother. Dharma is portrayed as morally elevated yet emotionally painful.

Kausalyā imagines the devastation she will experience once Rāma departs for forest-exile, using sacrificial-fire imagery to describe grief.

Kausalyā’s deep maternal devotion and honesty of emotion; Rāma’s implied steadfastness, since such grief arises only because he will not abandon his pledged duty.