Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 54

Bhuvaneśī (Nidrā-Śakti) Mantra-vidhi, Nyāsa–Āvaraṇa Worship, Padma-homa Prayogas, and the Opening of Śrī-Mahālakṣmī Upāsanā

ततो देवी महालक्ष्मीश्चक्राद्यांगोत्थतेजसा । श्रीर्बभूवमुनिश्रेष्ठ मूर्ता व्याप्तजगत्त्रया ॥ ५४ ॥

tato devī mahālakṣmīścakrādyāṃgotthatejasā | śrīrbabhūvamuniśreṣṭha mūrtā vyāptajagattrayā || 54 ||

于是,女神摩诃拉克什弥——即吉祥天女室利(Śrī)本身——以具身之相显现,生于从神圣肢体(自神轮 cakra 起)所涌出的炽盛光辉。噢,最胜的牟尼啊,她遍满三界。

ततःthen/thereafter
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन
महा-लक्ष्मीःMahālakṣmī
महा-लक्ष्मीः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन
चक्र-आदि-अङ्ग-उत्थ-तेजसाby the radiance arising from (weapons/limbs) like the discus
चक्र-आदि-अङ्ग-उत्थ-तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + उत्थ (कृदन्त/प्रातिपदिक; उत्-स्था) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instr.), एकवचन; ‘चक्राद्यङ्गोत्थ’ = arising from limbs/weapons like the discus
श्रीःŚrī (splendour/fortune)
श्रीः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन
बभूवbecame/manifested
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मुनि-श्रेष्ठO best of sages
मुनि-श्रेष्ठ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Voc.), एकवचन
मूर्ताembodied/manifest
मूर्ता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; मूर्छ्/मूर्त-प्रयोग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन; विशेषण (embodied/manifest)
व्याप्त-जगत्-त्रयाpervading the three worlds
व्याप्त-जगत्-त्रया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याप्त (कृदन्त, व्याप् धातु) + जगत् (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); ‘जगत्त्रयम् व्याप्ता’ (pervading the three worlds)

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

M
Mahalakshmi
S
Shri

FAQs

It presents Śrī (Mahālakṣmī) as a cosmic, all-pervading power who becomes perceptible in form—linking auspiciousness, divine radiance, and the sustenance of the three worlds.

By portraying Śrī as manifest and world-pervading, the verse supports bhakti as worship of a living, accessible divinity—where devotion to the Lord is naturally accompanied by reverence for Śrī as his auspicious, gracious presence.

The verse mainly uses purāṇic iconographic language (cakra and divine limbs) rather than a direct Vedāṅga rule; as a takeaway, it models precise nirukti-style interpretation of compounds (e.g., cakrādy-aṅgottha-tejasā) to extract meaning from technical Sanskrit formations.