Markandeya Purana — Adhyaya 24, Shloka 30

Adhyaya 24 — Kuvalayashva’s Refusal of Gifts and the Vision of Madalasa’s Maya

Sanskrit

द्रष्टुं तां चारुसर्वाङ्गीमयं वीर ! ऋतध्वजः ।

तात ! वाञ्छति यद्येतत् क्रियते तत् कृतं भवेत् ॥

Transliteration

draṣṭuṃ tāṃ cārusarvāṅgīmayaṃ vīra ! ṛtadhvajaḥ / tāta ! vāñchati yadyetat kriyate tat kṛtaṃ bhavet

Translation

噢，勇士啊，利陀陀伐阇（Ṛtadhvaja）愿见那位肢体娟美的女子。慈父啊——若此为所愿，便当成就；即可算作已办妥。

Word by Word

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (तुमन्त), 'to see'

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चारु-सर्वाङ्गीम्: beautiful in all limbs
• चारु-सर्वाङ्गीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चारु + सर्वाङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (चारु या सर्वाङ्गी), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• ऋतध्वजः: Ṛtadhvaja
• ऋतध्वजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋत + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ऋतं ध्वजः यस्य/ऋतध्वजः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम

• तात: O dear/father
• तात: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• वाञ्छति: desires
• वाञ्छति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वाञ्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यदि: if
• यदि: Logical connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: शर्त-सम्बन्धक (conditional conjunction)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्रियते: is done
• क्रियते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृतम्: done
• कृतम्: Predicate complement (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'done'

• भवेत्: would be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative/Potential), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speakers

• Narrative voice with direct addresses (vīra
• tāta)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Desire and perception
• Catalyst for māyā-display
• Courtship motif (narrative)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Desire to ‘see’ (draṣṭum) becomes the hinge on which illusion can operate: what one longs to perceive is precisely what can be fabricated. The verse prepares the ground for testing discernment.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ānucarita: narrative progression through personal motives and requests.

What is the esoteric significance?

The request to ‘make it happen’ mirrors the mind’s demand that reality conform to longing—this is the seed of māyā, where appearance is manufactured to satisfy expectation.