Markandeya Purana — Adhyaya 24, Shloka 29

Adhyaya 24 — Kuvalayashva’s Refusal of Gifts and the Vision of Madalasa’s Maya

Sanskrit

कृतज्ञोऽयं ततस्तात ! प्रतिज्ञां कृतवानिमाम् ।

नान्या भार्या भवित्रीति वर्जयित्वा मदालसाम् ॥

Transliteration

kutajño 'yaṃ tatastāta ! pratijñāṃ kṛtavānimām / nānyā bhāryā bhavitrīti varjayitvā madālasām

Translation

随后，慈爱的父亲啊，这忘恩之人立下誓愿：“除她之外，别无女子可为我妻。”于是便弃绝了玛达拉萨（Madālasā）。

Word by Word

• कृतज्ञः: grateful
• कृतज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कृतं जानाति/कृतं ज्ञातवान्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: 'then/thereupon')

• तात: O dear/father
• तात: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• प्रतिज्ञाम्: a vow/promise
• प्रतिज्ञाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृतवान्: made (has made)
• कृतवान्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (Perfect participle/agentive), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; परोक्षभूतार्थे 'has made'

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात (negation particle)

• अन्या: another (woman)
• अन्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवित्री: will be
• भवित्री: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त भविष्यत्कर्तरि कृदन्त (Future agent noun), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'will be'

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण-निपात (quotative particle)

• वर्जयित्वा: having excluded
• वर्जयित्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्ज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), 'having avoided/excluded'

• मदालसाम्: Madālasā
• मदालसाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मदालसा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम

Speakers

• Narrative voice (addressing ‘tāta’ within the story)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Vows and their misuse
• Ingratitude
• Marriage/relationship dharma (in narrative tension)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

A vow is ethically meaningful only when aligned with dharma and gratitude; otherwise it becomes a weapon to rationalize harm. The text marks the agent as ‘kutajña’ to show moral failure behind seemingly ‘principled’ speech.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ānucarita, illustrating conduct (ācāra) and its consequences within an episode rather than cosmological structuring.

What is the esoteric significance?

‘Exclusive vow’ here symbolizes mental fixation (ekāgratā) misdirected: when the mind clings to a false resolve, it ‘rejects’ the true (Madālasā as the luminous/desired form) and binds itself to error.