Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 45›Shloka 21
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 21

Jambūdvīpa Varṣas, Bhārata as Karmabhūmi, and the Sacred Hydro-Topography of Dharma

Devanagari script

नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः / नवयोजनसाहस्त्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् / कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्

Transliteration

nānāhārāśca jīvanti puṇyapāpanimittataḥ / navayojanasāhastraṃ varṣametat prakīrtitam / karmabhūmiriyaṃ viprā narāṇāmadhikāriṇām

Translation

众生依福与罪所生之因缘，各以种种饮食而存。此地被宣说其广为九千由旬，并以“一年”为其度量。噢，婆罗门们，此处乃人类有资格行持法（dharma）之业地（karmabhūmi）。

Word by Word
नाना-आहाराःvarious foods/diets
नाना-आहाराः:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनाना (अव्यय) + आहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; समासः कर्मधारयः (nānā eva āhārāḥ)
चand
च:
सम्बन्ध-निपात (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
जीवन्तिthey live
जीवन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट् लकार (Present), परस्मैपद (Parasmaipada), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural)
पुण्य-पाप-निमित्ततःdue to merit and sin (as causes)
पुण्य-पाप-निमित्ततः:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeIndeclinable
Rootपुण्य + पाप + निमित्त (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb, -tas), ‘निमित्ततः’ = ‘because of’; समासः द्वन्द्वः (पुण्यं च पापं च)
नव-योजन-साहस्त्रम्nine-thousand yojanas
नव-योजन-साहस्त्रम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (संख्या) + योजन (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (yojanānāṃ sahasram; navabhiḥ viśiṣṭam)
वर्षम्(a) year/period
वर्षम्:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण
प्रकीर्तितम्is declared
प्रकीर्तितम्:
कर्मणि-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootप्र + कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्यय
कर्म-भूमिःland of action
कर्म-भूमिः:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकर्मन् + भूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (karmāṇāṃ bhūmiḥ)
इयम्this (she/this land)
इयम्:
कर्तृ (Karta/Subject apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
विप्राःO brāhmaṇas
विप्राः:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative address)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे अपि (also used as vocative sense)
नराणाम्of men
नराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन
अधिकारिणाम्of the eligible/qualified
अधिकारिणाम्:
सम्बन्ध/विशेषण (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअधि + कृ (धातु) → अधिकारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; ‘अधिकारिन्’ = eligible/entitled person
Speaker

Lord Kurma (Vishnu) instructing sages (addressed as viprāḥ)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities
K
Kurma
V
Vishnu
V
viprāḥ (Brāhmaṇas)
K
karmabhūmi
P
puṇya
P
pāpa

FAQs

Indirectly: it distinguishes the changing conditions of embodied life (diet and livelihood shaped by puṇya–pāpa) from the higher aim of dharma in karmabhūmi, which traditionally supports purification leading toward Self-realization.

No specific technique is named; the verse frames the prerequisite ground for Yoga—human birth in karmabhūmi with adhikāra for dharma—through which discipline, purification, and later yogic practice (as taught elsewhere in the Kurma Purana) become effective.

It does not explicitly mention Śiva; it reflects the Purāṇic synthesis by emphasizing karmic order and dharma as the shared foundation upon which both Vaiṣṇava and Śaiva paths (including Pāśupata-oriented teachings elsewhere) are pursued.

←Previous Verse
Next Verse→