Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 4

Devanagari script

विधाय स्वभुजावूर्ध्वौ विप्रोऽवोचन्मुदान्वितः । अहो रम्यमिदं तीर्थमहो माहात्म्यमुत्तमम्

Transliteration

vidhāya svabhujāvūrdhvau vipro'vocanmudānvitaḥ | aho ramyamidaṃ tīrthamaho māhātmyamuttamam

Translation

Giơ cao cả hai tay, vị Bà-la-môn hân hoan thốt lên: “Ôi! Thánh địa này thật mỹ lệ; ôi! uy đức của nó thật tối thượng!”

Word by Word

• विधाय: having raised/placed
• विधाय: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: धा, उपसर्ग: वि-; ‘having placed/done’

• स्व: his own
• स्व: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective) ; अव्ययवत् पूर्वपद-प्रयोगः; ‘one’s own’ (qualifies भुजौ)

• भुजौ: two arms
• भुजौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), द्विवचन

• ऊर्ध्वौ: upwards, raised
• ऊर्ध्वौ: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; विशेषणम् भुजौ-विशेषणम्

• विप्रः: the brahmin
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• अवोचत्: said
• अवोचत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: आ- (आवोचत् → अवोचत् sandhi); ‘said/spoke’

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; ‘with joy’

• अन्वितः: endowed (with)
• अन्वितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (प्रातिपदिक; √इ ‘to go’ + नि/अनु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् विप्रः-विशेषणम्

• अहो: ah!, oh!
• अहो: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: विस्मयादिबोधक-अव्यय (exclamation/interjection)

• रम्यम्: delightful
• रम्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम् इदम्/तीर्थम्-विशेषणम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संकेत/निर्देश

• तीर्थम्: holy place, ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहो: oh!
• अहो: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: विस्मयादिबोधक-अव्यय (exclamation)

• माहात्म्यम्: glory
• माहात्म्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: supreme, excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् माहात्म्यम्-विशेषणम्

Speaker

Agastya (quoting the brāhmaṇa/Dharma in narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā tīrtha (praised as ramya and uttama)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Interlocutor(s) in the māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa-sage (Dharma) stands at a sacred spot in Ayodhyā, both arms raised high, face radiant with joy, pilgrims around him pausing as he proclaims the tīrtha’s beauty and greatness.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Tīrtha
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True encounter with a tīrtha naturally becomes praise—joyful recognition of sacredness and divine presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha of Ayodhyā (the Ayodhyā sacred region) is being praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed; the verse depicts devotional exclamation and reverent gesture.