Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

त्रैलोक्ये सर्वतीर्थानां तत्तीर्थं प्रवरं स्मृतम् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां पुण्यकीर्त्तिद

Transliteration

trailokye sarvatīrthānāṃ tattīrthaṃ pravaraṃ smṛtam | pāpaghnaṃ puṇyajananaṃ prāṇināṃ puṇyakīrttida

Translation

Trong ba cõi, giữa mọi thánh địa vượt sông, tīrtha ấy được nhớ là bậc tối thượng—diệt tội, sinh phúc đức, và ban danh thơm thánh thiện cho muôn loài.

Word by Word

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) = त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—द्विगु (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• सर्वतीर्थानाम्: of all sacred fords
• सर्वतीर्थानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्वतीर्थ (प्रातिपदिक) = सर्व + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वाणि तीर्थानि)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘तत्’ इति विशेषणम् (तीर्थम्)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रवरम्: excellent, foremost
• प्रवरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• स्मृतम्: is regarded
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; भावे/कर्मणि प्रयोगः—‘is considered/remembered’

• पापघ्नम्: destroyer of sin
• पापघ्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पापघ्न (प्रातिपदिक) = पाप + √हन् (धातु) + णिनि/घ्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पापं हन्ति)

• पुण्यजननम्: producer of merit
• पुण्यजननम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यजनन (प्रातिपदिक) = पुण्य + जनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुण्यस्य जननम्/जनकः)

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पुण्यकीर्त्तिद: giver of holy fame
• पुण्यकीर्त्तिद: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यकीर्त्तिद (प्रातिपदिक) = पुण्य + कीर्ति + द (प्रातिपदिक, ‘giver’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुण्यां कीर्तिं ददाति); संबोधनार्थे अपि सम्भवः (हे पुण्यकीर्त्तिद)

Speaker

Narratorial voice (contextual praise within the Māhātmya; specific speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛṣa-tīrtha (contextual referent)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A feminine interlocutor in the māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: A grand, symbolic panorama of many tīrthas bowing toward one radiant ford; the featured tīrtha shines with a halo, while pilgrims emerge purified, carrying lamps and offering water—kīrti represented as a banner or celestial proclamation.

Characters & Entities

• Tīrtha
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā is portrayed as a direct purifier—removing pāpa, producing puṇya, and shaping a life of dharmic reputation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediately preceding tīrtha in context—Vṛṣa-tīrtha on Prācī’s bank within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified; the verse provides general phalaśruti for approaching/using the tīrtha.