Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 100

Devanagari script

गंतव्यानि महादेवि स्वधर्मस्य विवृद्धये । अशक्यानि शिवान्येवं गंतुं चैव सुरेश्वरि । मनसा तानि सर्वाणि गंतव्यानि समाहितैः

Transliteration

gaṃtavyāni mahādevi svadharmasya vivṛddhaye | aśakyāni śivānyevaṃ gaṃtuṃ caiva sureśvari | manasā tāni sarvāṇi gaṃtavyāni samāhitaiḥ

Translation

Những thánh địa ấy cần được hành hương, hỡi Đại Nữ Thần, để tăng trưởng dharma của chính mình. Nhưng, hỡi Śivā, hỡi Nữ Chúa của chư thiên, không thể nào đi đến hết; vì vậy, với tâm định tĩnh, hãy “viếng thăm” tất cả bằng ý niệm.

Word by Word

• गन्तव्यानि: to be visited / should be gone to
• गन्तव्यानि: Kriya-Visheshana (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligative) ‘गन्तव्य’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Nominative, Plural; विधेय (ought to be gone to)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative, Singular

• स्वधर्मस्य: of one’s own duty
• स्वधर्मस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Genitive, Singular

• विवृद्धये: for the increase
• विवृद्धये: Sampradana/Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: वि + वृध् (धातु) → विवृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; Feminine, Dative (4th), Singular

• अशक्यानि: impossible (to do)
• अशक्यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (निषेध) + शक्य (प्रातिपदिक; from शक् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Nominative, Plural; विशेषणम् (predicate) गन्तव्यानि/तीर्थाणि प्रति

• शिवानि: auspicious
• शिवानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Nominative, Plural; विशेषणम्

• एवम्: thus/in this way
• एवम्: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: Kriya-Artha (Infinitival purpose/क्रियार्थ)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• सुरेश्वरि: O queen/lady of the gods
• सुरेश्वरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुरेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative, Singular

• मनसा: by the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Neuter, Instrumental (3rd), Singular

• तानि: those (places)
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Accusative, Plural

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Accusative, Plural; विशेषणम् तानि प्रति

• गन्तव्यानि: should be visited
• गन्तव्यानि: Kriya-Visheshana (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligative); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Nom./Acc., Plural; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• समाहितैः: by the concentrated/collected (ones)
• समाहितैः: Karana (Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + धा (धातु) → समाहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental, Plural; विशेषणम् (agent-instrument) जनैः (understood) प्रति

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mānasa-tīrtha-yātrā (doctrinal tīrtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī (Mahādevī, Sureśvarī)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī and Śiva in calm dialogue; behind them a cosmic map-like vision of countless tīrthas appearing as luminous points. A devotee sits in meditation, ‘traveling’ inwardly to those sites.

Characters & Entities

• Mahādevī (Pārvatī)
• Śivā (Pārvatī)
• Sureśvarī (Pārvatī)
• Tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When physical pilgrimage is not feasible, sincere mental pilgrimage with a focused mind is affirmed as a dharmic alternative.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching applies to all tīrthas, within the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya’s broader glorification of sacred travel.

What ritualistic prescription is mentioned?

Practice mānasa-yātrā (mental visitation) with samāhita-citta (collected attention) to access tīrtha merit.