Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

ऋषितोयेति तन्नाम कथं ख्यातं धरातले । कथं सा पुनरायाता देवदारुवने शुभे

Transliteration

ṛṣitoyeti tannāma kathaṃ khyātaṃ dharātale | kathaṃ sā punarāyātā devadāruvane śubhe

Translation

Danh xưng “Ṛṣitoyā” đã được biết đến trên cõi đất này như thế nào? Và làm sao nàng lại trở về khu rừng Devadāru cát tường ấy một lần nữa?

Word by Word

• ऋषितोया: Ṛṣitoyā (river)
• ऋषितोया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषितोया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नामरूपेण)

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotative/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशसूचक निपात

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नाम)

• नाम: name
• नाम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

• ख्यातम्: became known
• ख्यातम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘(कथं) ख्यातम्’ = ‘how became known’

• धरातले: on the earth
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरा-तल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण

• सा: she (that river)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण (again)

• आयाता: came / arrived
• आयाता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-या (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) ‘आयात’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (she came)

• देवदारुवने: in the deodar forest
• देवदारुवने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवदारु-वन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• शुभे: auspicious
• शुभे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवदारुवने)

Speaker

Devī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṛṣitoyā

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devī asks two pointed questions: the etymology/fame of ‘Ṛṣitoyā’ and her ‘return’ to the auspicious Devadāru forest; visual emphasis on a sacred grove and a luminous watercourse reappearing.

Characters & Entities

• Ṛṣitoyā
• Devadāruvana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas treat names and journeys of rivers/places as sacred history (etiology) that encodes dharma and tīrtha-power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ṛṣitoyā and the Devadāruvana locale connected to the Prabhāsa-kṣetra māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse asks for the origin-story that typically grounds later prescriptions like snāna, dāna, and vrata.