Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 71

Devanagari script

अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् । दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च । एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम्

Transliteration

atha śrāddhāvasāne tu āśiṣastatra dāpayet | dīrghā nāgāstathā nadyo viṣṇostrīṇi padāni ca | evameṣāṃ pramāṇena dīrghamāyuravāpnuyām

Translation

Rồi khi lễ śrāddha kết thúc, nên cho đọc lời chúc phúc tại đó: “Nguyện (thọ mạng) dài lâu như các Đại Nāga, như những dòng sông, và như ba bước của Viṣṇu.” Nhờ những chuẩn mực cát tường ấy, nguyện con được trường thọ.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (sequencing particle)

• श्राद्धावसाने: at the conclusion of the śrāddha
• श्राद्धावसाने: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध-अवसान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (श्राद्धस्य अवसानम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विशेषार्थक

• आशिषः: blessings
• आशिषः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आशिष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (आशिषः = आशिषः/आशिषः इति रूपम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• दापयेत्: should cause (them) to give/utter
• दापयेत्: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) (णिच् causative: दापय)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)

• दीर्घाः: long
• दीर्घाः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (नागाः इति)

• नागाः: serpents
• नागाः: Karma (Quoted blessing items/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/समुच्चयार्थक अव्यय (adverb)

• नद्यः: rivers
• नद्यः: Karma (Quoted blessing items/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Karma (Quoted blessing items/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (पदानि इति)

• पदानि: steps/footprints
• पदानि: Karma (Quoted blessing items/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb)

• एषाम्: of these
• एषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• प्रमाणेन: by the measure/standard
• प्रमाणेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• दीर्घम्: long
• दीर्घम्: Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (आयुः इति)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप्नुयाम्: may I obtain
• अवाप्नुयाम्: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: End of śrāddha: Brāhmaṇas raise hands in blessing; yajamāna bows. Above, symbolic imagery: coiled Nāgas, flowing rivers, and a radiant Trivikrama spanning the cosmos with three strides.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Nāgas
• Rivers (Nadyaḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual completion includes auspicious speech: blessings aligned with sacred cosmic measures are invoked to stabilize longevity and well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, where śrāddha and its concluding āśīrvāda are described as especially potent.

What ritualistic prescription is mentioned?

After śrāddha, one should arrange for benedictions (āśiṣ) to be spoken, invoking long life through traditional comparisons (Nāgas, rivers, Viṣṇu’s three strides).