Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

सरस्वती हिरण्या च समुद्रश्चैव भामिनि । त्रयाणां संगमो यत्र दुष्प्राप्यो दैवतैरपि

Transliteration

sarasvatī hiraṇyā ca samudraścaiva bhāmini | trayāṇāṃ saṃgamo yatra duṣprāpyo daivatairapi

Translation

Hỡi người nữ rạng ngời, tại nơi ấy là chỗ hội tụ của ba dòng: Sarasvatī, Hiraṇyā và Đại Dương; điểm hợp lưu ấy khó đạt đến, ngay cả chư thiên cũng khó tới.

Word by Word

• सरस्वती: Sarasvatī (river/goddess)
• सरस्वती: कर्ता (Member of subject-group)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• हिरण्या: Hiraṇyā (river)
• हिरण्या: कर्ता (Member of subject-group)
• Type: Noun
• Root: हिरण्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: कर्ता (Member of subject-group)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphasis)

• भामिनि: O fair lady
• भामिनि: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रयाणाम्: of the three
• त्रयाणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्दः; षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्

• संगमः: confluence
• संगमः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (relative adverb: where)

• दुष्प्राप्यः: hard to attain
• दुष्प्राप्यः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुस् (उपसर्ग/पूर्वपद) + प्राप्य (प्रातिपदिक; √आप्/प्राप् + यत्/ण्यत्)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (प्राप्य) विशेषणम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (संगमः इत्यस्य विशेषणम्); ‘hard to obtain’

• दैवतैः: by the gods
• दैवतैः: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: दैवत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (देवता-समूहवाचक), तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अप्यर्थे (even/also)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Hiraṇyā
• Samudra (Ocean)
• Trisaṅgama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Saṅgamas (confluences) are portrayed as exceptionally potent tīrthas, whose sanctity is so great that even divine beings seek them.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Trisaṅgama—the confluence of Sarasvatī, Hiraṇyā, and the Ocean—within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is detailed here; the verse identifies the sacred geography that makes the tīrtha uniquely rare.