Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

Transliteration

dvitīyamāsasyādau tu pratipadyā prakīrtitā | vārāheṇoddhṛtā tasyāṃ tathā cādau dharā priye | tena vārāhakalpeti nāma jātaṃ dharātale

Translation

Vào đầu tháng thứ hai, ngày mồng một âm lịch (Pratipad) được tôn xưng. Chính trong ngày ấy, hỡi người yêu dấu, thuở ban sơ, Vārāha đã nâng Trái Đất lên. Vì thế, trên cõi đất này, danh xưng “Vārāha Kalpa” đã được đặt ra.

Word by Word

• द्वितीय: of the second
• द्वितीय: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; विशेषणम् (adjectival) — ‘मासस्य’ इति विशेष्यस्य

• मासस्य: of the month
• मासस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• आदौ: at the beginning
• आदौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (locative used adverbially)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक

• प्रतिपद्या: by (the day of) Pratipadā
• प्रतिपद्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• प्रकीर्तिता: is proclaimed/has been declared
• प्रकीर्तिता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र+कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय

• वाराहेण: by the Boar (Varāha)
• वाराहेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• उद्धृता: was lifted up
• उद्धृता: Karta (Subject in passive/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उद्+हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘धरा’ इति कर्तृस्थानीया (passive predicate)

• तस्याम्: in that (time/occasion)
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• तथा: thus/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• आदौ: in the beginning
• आदौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावार्थे

• धरा: the Earth
• धरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• तेन: therefore/by that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेत्वर्थे (instrumental of cause)

• वाराहकल्प: in the Varāha-kalpa
• वाराहकल्प: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराह (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘वाराहस्य कल्पः’

• इति: thus/so called
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• नाम: the name
• नाम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जातम्: arose/was born
• जातम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भावे कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘नाम’ इति सह विधेय

• धरातले: on the surface of the earth
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘धरायाः तलम्’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāha-kalpa (time-marker within Prabhāsa māhātmya)

Type: null

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Umā)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: at Pratipad of the second month, Varāha lifts the Earth from primordial waters; the narration explains why the era is called Vārāha Kalpa.

Characters & Entities

• Vārāha
• Dharā (Earth)
• Pratipad
• Vārāha Kalpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order is restored by divine intervention; time itself is sacralized when linked to dharma-protecting acts like the Earth’s rescue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage occurs within Prabhāsakṣetra-māhātmya, grounding Prabhāsa’s holiness in primordial, cosmic remembrance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only the tithi ‘Pratipad’ is mentioned as ‘proclaimed/celebrated’; no direct instruction (vrata, dāna, snāna) is stated in this verse.