Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

Transliteration

grāmādideśasaṃyuktāḥ sthitāḥ sāgaramadhyagāḥ | eka eva sthitasteṣāṃ kumāryākhyastu sāṃpratam

Translation

Chúng có làng mạc và các khu cư trú khác, nằm giữa biển khơi. Nhưng nay, trong số ấy chỉ còn lại một—dvīpa mang tên Kumāryā.

Word by Word

• ग्रामादि: villages and the like
• ग्रामादि: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: ग्राम + आदि (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण); तत्पुरुष (ग्रामः आदिः यस्य/ग्रामादि = villages etc.)

• देश: regions
• देश: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• संयुक्ताः: connected, associated
• संयुक्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-युज् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)

• स्थिताः: situated, remaining
• स्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)

• सागर: of the ocean
• सागर: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• मध्यगाः: lying in the middle (of the ocean)
• मध्यगाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + ग (गम् धातु) + ट (प्रत्यय) (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त (मध्यं गच्छन्ति/गताः); विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्याविशेषण

• एव: only, indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (particle)

• स्थितः: remains, is situated
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (एकः/द्वीपः)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम

• कुमार्याख्यः: called ‘Kumārī’
• कुमार्याख्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुमारी + आख्य (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कुमार्याः आख्यः = named ‘Kumārī’); विशेषण (स्थितः/द्वीपः)

• तु: however/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपात (particle)

• सांप्रतम्: at present, now
• सांप्रतम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: at present/now)

Speaker

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kumāryā (surviving dvīpa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Submerged rooftops and temple spires faintly visible beneath translucent waves; above, Kumāryā stands with a small cluster of living villages; the narrator points to the sea as Devī listens.

Characters & Entities

• Kumāryā (dvīpa)
• Ocean (Sāgara)
• Villages/settlements (Grāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when worlds change, dharmic memory preserves what remains; the surviving sacred region becomes a living witness to Purāṇic history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kumāryā (as a named dvīpa/region) is emphasized as the one that remains.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive geography.