Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

Devanagari script

ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये । हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः

Transliteration

jñānayogasamāyuktā dvaitācāraratāśca ye | haṃsāste sādhakāḥ khyātāḥ svayamutpannasaṃvidaḥ

Translation

Những ai hòa nhập với jñāna-yoga (yoga trí tuệ), và vui thích trong nếp hành trì kỷ luật theo khuôn khổ nhị nguyên—được tôn xưng là các sādhaka “Haṃsa”, với tuệ giác tự khởi từ nội tâm.

Word by Word

• ज्ञानयोगसमायुक्ताः: well-endowed with jñāna-yoga
• ज्ञानयोगसमायुक्ताः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + सम्-आ-युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुष (ज्ञानयोगेन समायुक्ताः)

• द्वैताचाररताः: engaged in dualistic conduct
• द्वैताचाररताः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: द्वैत (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (द्वैताचारॆ रताः)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक

• हंसाः: (the) Haṃsa (class)
• हंसाः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्गनाम (a class called Haṃsa)

• ते: they/those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• साधकाः: practitioners
• साधकाः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: साधक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ख्याताः: are known (as)
• ख्याताः: Kriya (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; ‘are known/called’ (लुप्त-भू)

• स्वयम्: by themselves/spontaneously
• स्वयम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण/कर्तृवाचक अव्यय (by oneself)

• उत्पन्नसंविदः: whose awareness has arisen (spontaneously)
• उत्पन्नसंविदः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: उत्पन्न (प्रातिपदिक; उत्-पद् धातोः क्त) + संविद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (उत्पन्ना संवित् येषाम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene ascetic (Haṃsa sādhaka) seated near water, a swan motif nearby; he studies a palm-leaf text, then closes eyes as inner light arises—suggesting 'svayam-utpanna saṃvid'.

Characters & Entities

• jñānayoga
• dvaita
• haṃsa
• sādhaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A mature sādhana integrates knowledge and disciplined practice, culminating in inner-arising discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, as a spiritually charged region where higher yogic temperaments are recognized.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is specified; the prescription is jñāna-yoga allied with regulated conduct (ācāra).