Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

अहं चेतो गमिष्यामि वैकुण्ठे च पुनः शुभे । वरं वरय कल्याणि यद्यदिष्टं सुदुर्लभम्

Transliteration

ahaṃ ceto gamiṣyāmi vaikuṇṭhe ca punaḥ śubhe | varaṃ varaya kalyāṇi yadyadiṣṭaṃ sudurlabham

Translation

“Nay Ta sẽ trở về Vaikuṇṭha cát tường. Hãy xin một ân huệ, hỡi người hiền phúc—điều gì con ước muốn, dẫu khó được đến đâu.”

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)

• चेतः: mind
• चेतः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case)

• गमिष्यामि: I will go
• गमिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future); उत्तमपुरुष; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वैकुण्ठे: in Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; सप्तमी (7th case)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb)

• शुभे: auspicious (place)
• शुभे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; सप्तमी (7th case); विशेषणम् (वैकुण्ठे इत्यस्य)

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case)

• वरय: choose (request)
• वरय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• कल्याणि: O auspicious lady
• कल्याणि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कल्याणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचनम्; सम्बोधन (Vocative)

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case); सम्बन्धे (correlative)

• यत्: whatever (indeed)
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case); पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• इष्टम्: desired
• इष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इष्/इच्छ्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case); भूतकृदन्त (past passive participle) विशेषणम् (यत् इत्यस्य)

• सुदुर्लभम्: very hard to obtain
• सुदुर्लभम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु-दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case); विशेषणम् (इष्टम्/यत् इत्यस्य); समासः: सु + दुर्लभ

Speaker

Hari (Viṣṇu) (implied by dialogue sequence)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāha-tīrtha (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpaśreṣṭha

Visual Art Cues

Scene: Hari as Varāha, serene after the rescue, speaks gently to Bhū-devī, indicating his return to Vaikuṇṭha and offering her any boon; the mood is intimate and benevolent.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Vaikuṇṭha
• Pṛthivī (Bhūmi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace is portrayed as accessible: the Lord invites a boon, linking sacred geography to compassionate relationship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Varāha-associated Arbuda-khaṇḍa locale whose sanctity is explained through this dialogue with Bhūmi.

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this verse sets up the boon-request that establishes the deity’s abiding presence at the tīrtha.