Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ईश्वर उवाच । नाम्ना तव द्विजश्रेष्ठ तीर्थमेतद्भविष्यति । ख्यातिं तपःप्रभावेन तीर्थं यास्यति सत्तम

Transliteration

īśvara uvāca | nāmnā tava dvijaśreṣṭha tīrthametadbhaviṣyati | khyātiṃ tapaḥprabhāvena tīrthaṃ yāsyati sattama

Translation

Īśvara phán: “Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng, thánh địa (tīrtha) này quả sẽ mang danh của ngươi. Nhờ uy lực khổ hạnh (tapas) của ngươi, hỡi bậc hiền thiện, tīrtha này sẽ được vang danh rực rỡ.”

Word by Word

• ईश्वरः: the Lord (Īśvara)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular), सर्वनाम

• द्विजश्रेष्ठ: O best of Brahmins
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रयोग (Vocative sense), पुल्लिङ्ग (Masculine), एकवचन (Singular)

• तीर्थम्: a sacred ford/place of pilgrimage
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular), सर्वनाम; विशेषण (qualifier)

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• ख्यातिम्: fame, renown
• ख्यातिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• तपःप्रभावेन: by the power of austerity
• तपःप्रभावेन: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (tapasya prabhāvaḥ)

• तीर्थम्: the tīrtha
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• यास्यति: will attain/go to (i.e., will gain)
• यास्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• सत्तम: O best (of the good)
• सत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + तमप् (प्रत्यय)
• Form: सम्बोधन-प्रयोग (Vocative), पुल्लिङ्ग (Masculine), एकवचन (Singular); उत्तम-तुल्यतम (superlative)

Speaker

Īśvara (Śiva/Mahādeva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Paṅgu-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Paṅgu (addressed as dvijaśreṣṭha/sattama)

Visual Art Cues

Scene: Śiva proclaims: ‘This tīrtha will be known by your name’; a visionary sense of future pilgrims and enduring fame radiates from the spot.

Characters & Entities

• Īśvara
• Dvijaśreṣṭha (brāhmaṇa)
• Tīrtha
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas (austerity) can sanctify a place and make it renowned; divine affirmation seals that sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Paṃgu Tīrtha, whose name and fame are explicitly established by Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse explains the tirtha’s fame as arising from tapas.