Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा उभे ते देवते ततः । संप्रोच्य बाढमित्येवं तस्मिन्कुण्डे व्यवस्थिते

Transliteration

tayostadvacanaṃ śrutvā ubhe te devate tataḥ | saṃprocya bāḍhamityevaṃ tasminkuṇḍe vyavasthite

Translation

Nghe lời họ, hai vị Nữ Thần ấy đáp: “Xin được như vậy,” rồi an trụ ngay tại chính hồ thiêng (kuṇḍa) ấy.

Word by Word

• तयोः: of the two
• तयोः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; ‘of those two’

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (qualifying वचनम्)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); ‘having heard’

• उभे: both
• उभे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘both (fem.)’

• ते: those
• ते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘those’ (qualifying देवते)

• देवते: two goddesses
• देवते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थ (‘then/thereupon’)

• संप्रोच्य: having replied
• संप्रोच्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having said/assented’

• बाढम्: certainly
• बाढम्: Sambandha (Assent/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: बाढम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुमतिवाचक (‘certainly/so be it’)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणसूचक अव्यय

• एवम्: in this way
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (‘in this manner’)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in that’ (qualifying कुण्डे)

• कुण्डे: in the pond
• कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• व्यवस्थिते: having stayed/being stationed
• व्यवस्थिते: Kriya-viśeṣaṇa (Predicate participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘having taken position/remaining’ (agreeing with देवते)

Speaker

Narrator (reporting the goddesses’ assent)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The two goddesses, after saying ‘bāḍham’ (so be it), are shown taking their station within/at the edge of a lotus-filled kuṇḍa; the water glows, indicating sanctification, while devotees bow in relief.

Characters & Entities

• Devatā (dual)
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine protection becomes localized—Śakti abides where she is invoked with faith and rightful purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kuṇḍa itself is sanctified as the dwelling-place of the two goddesses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit consecration through divine assent and establishment (vyavasthāna) at the tīrtha.