Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

सूत उवाच । एनज्जगद्द्विजश्रेष्ठाः सर्वं सोममयं स्मृतम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते तस्मिंस्त्रैलोक्यं स्यात्प्रतिष्ठितम्

Transliteration

sūta uvāca | enajjagaddvijaśreṣṭhāḥ sarvaṃ somamayaṃ smṛtam | tasmātpratiṣṭhite tasmiṃstrailokyaṃ syātpratiṣṭhitam

Translation

Sūta nói: Hỡi các Bà-la-môn tối thắng, toàn thể thế gian này được ghi nhớ là thấm nhuần Soma. Vì vậy, khi Ngài được an lập tại đó, thì cả ba cõi cũng được an lập vững bền.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• जगत्: world
• जगत्: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (एतत् इति समानाधिकरण)

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; बहुवचन

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (जगत् इति विशेषण)

• सोममयम्: made of Soma
• सोममयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + मयट् (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (जगत् इति विशेषण)

• स्मृतम्: is declared/remembered as
• स्मृतम्: क्रिया (Predicative passive)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (is said/considered)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: हेतु (Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/अपादानार्थक (therefore)

• प्रतिष्ठिते: when (it) is established
• प्रतिष्ठिते: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; (सप्तमी-सम्बन्धे)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• स्यात्: would be/should be
• स्यात्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: established
• प्रतिष्ठितम्: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (त्रैलोक्यम् इति विधेय-विशेषण)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (dvija-śreṣṭhāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Sūta teaching: behind him a visionary tableau—Soma’s cool radiance permeating herbs, waters, and the three worlds stacked (heaven–midworld–earth), with the tīrtha as a luminous anchor point.

Characters & Entities

• Sūta
• Soma
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The deity is not merely local—Soma is cosmic; establishing sacred presence symbolizes stabilizing order in life and cosmos.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Soma-āyatana where Soma is ‘pratiṣṭhita’; its sanctity is justified through Soma’s cosmic pervasion.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied importance of pratiṣṭhā (ritual establishment) of Soma; no step-by-step rite is detailed here.