Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

वामो बाहुश्च नेत्रं च मुहुः स्फुरति चास्य वै । न च पश्यति नासाग्रं जिह्वाग्रं च तथा हनुम्

Transliteration

vāmo bāhuśca netraṃ ca muhuḥ sphurati cāsya vai | na ca paśyati nāsāgraṃ jihvāgraṃ ca tathā hanum

Translation

Cánh tay trái và con mắt của ông cứ giật liên hồi; và ông không thể thấy chóp mũi, đầu lưỡi, cũng như xương hàm của chính mình.

Word by Word

• वामः: left
• वामः: कर्ता (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying बाहुः)

• बाहुः: arm
• बाहुः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• नेत्रम्: eye
• नेत्रम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: अधिकरण (Adverbial time)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: repeatedly)

• स्फुरति: twitches/throbs
• स्फुरति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √स्फुर् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• अस्य: of him
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), emphasis/assertion

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• पश्यति: sees
• पश्यति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• नासाग्रम्: tip of the nose
• नासाग्रम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: नासा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः ‘नासायाः अग्रं’

• जिह्वाग्रम्: tip of the tongue
• जिह्वाग्रम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः ‘जिह्वायाः अग्रं’

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: likewise/also)

• हनुम्: jaw/chin
• हनुम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: हनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (हनू/हनु), द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; रूपम् ‘हनुम्’ (acc. sg.)

Speaker

Narrator (contextual, within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close-up of Indra: left arm twitching, eye quivering; his gaze turns inward in confusion as his vision blurs—he cannot perceive even the tip of his nose or tongue; attendants look worried, the atmosphere tight and foreboding.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives use bodily omens to warn of inner imbalance and impending consequences, urging one to seek wise counsel and return to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it serves the narrative build-up within a Tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it lists ominous physical signs (nimittas) experienced by Indra.