Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

तं दृष्ट्वा स प्रणम्योच्चै स्ततः प्रोवाच सादरम् । क्षयव्याधियुतश्चन्द्रो निर्वेदाद्द्विजसत्तमाः

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā sa praṇamyoccai stataḥ provāca sādaram | kṣayavyādhiyutaścandro nirvedāddvijasattamāḥ

Translation

Thấy vị ấy, Ngài cúi mình đảnh lễ rồi cung kính thưa. Candra, đang mang chứng bệnh hao mòn, vì nỗi chán chường sâu thẳm mà cất lời: “Ôi bậc tối thượng trong hàng Nhị Sinh!”

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-लोपयुक्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• उच्चैः: aloud
• उच्चैः: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चैः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ततः: then
• ततः: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (then/thereupon)

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; प्र-उपसर्गयुक्त

• सादरम्: respectfully
• सादरम्: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स-आदर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative: ‘with respect’)

• क्षयव्याधियुतः: afflicted with consumption-disease
• क्षयव्याधियुतः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षय-व्याधि-युक्त (प्रातिपदिक; √युज् ‘to join’, past participle युक्त)
• Form: तत्पुरुष-समास; विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with चन्द्रः)

• चन्द्रः: Candra (the Moon-god)
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निर्वेदात्: from despondency
• निर्वेदात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: निर्वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन

• द्विजसत्तमाः: O best of twice-born (brahmins)
• द्विजसत्तमाः: Sambodhana/Address (Vocative sense in context)
• Type: Noun
• Root: द्विज-सत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + सत्तम)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Candra, pale and diminished, approaches the radiant sage Romaka; he bows deeply, hands folded, eyes lowered in reverence, conveying both suffering and hope.

Characters & Entities

• Candra (Moon)
• Romaka (sage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In crisis, humility and reverence toward realized sages open the path to counsel and sacred remedy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The encounter is part of the Prabhāsa-kṣetra māhātmya sequence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (bowing) is shown as an essential dharmic approach to a sage; no further rite is detailed in this verse.