Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

कस्यचित्त्वथ कालस्य क्रूर बुद्धिः स राक्षसः । ज्ञात्वा तं राक्षसीभूतमेकदाऽयुधवर्जितम्

Transliteration

kasyacittvatha kālasya krūra buddhiḥ sa rākṣasaḥ | jñātvā taṃ rākṣasībhūtamekadā'yudhavarjitam

Translation

Một thời gian sau, tên Rākṣasa có tâm địa độc ác đó, biết rằng ông ta đã biến thành Rākṣasa và có lúc không mang theo vũ khí.

Word by Word

• कस्यचित्: of someone
• कस्यचित्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: कस्यचित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगानुसार (contextual)

• तु: indeed/and
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), विरोध/विशेषार्थक (adversative/emphatic)

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• कालस्य: of time
• कालस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• क्रूर: cruel
• क्रूर: विशेषण (Adjectival to बुद्धिः)
• Type: Adjective
• Root: क्रूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier)

• बुद्धिः: intelligence/mind
• बुद्धिः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• राक्षसः: a demon (rākṣasa)
• राक्षसः: कर्ता (Apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to implied main verb)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• राक्षसीभूतम्: having become a rākṣasī / transformed into a demoness
• राक्षसीभूतम्: विशेषण (Adjectival to तम्)
• Type: Adjective
• Root: राक्षसी (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त; भू धातु, क्त)
• Form: समासः (compound) राक्षसी-भूत (become a rākṣasī); नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (contextual), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier of तम्)

• एकदा: once
• एकदा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• अयुधवर्जितम्: unarmed
• अयुधवर्जितम्: विशेषण (Adjectival to तम्)
• Type: Adjective
• Root: अयुध (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त; वर्ज् धातु, क्त)
• Form: समासः (compound) अयुध-वर्जित (devoid of weapons); द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier of तम्)

Speaker

Sūta (implied)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lone king, momentarily without weapons, is observed from the shadows by a cruel rākṣasa who recognizes the chance to strike; the air feels tense, as if a sacred landscape holds its breath before violence.

Characters & Entities

• rākṣasa
• rājā (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cruelty looks for opportunistic moments; vigilance and dharma are tested precisely when one is vulnerable.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is connective narration within the chapter’s tīrtha-mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.