Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

ततः प्रोवाच विनतो विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । स भूपो व्रीडया युक्तः प्रणिपातपुरः सरम्

Transliteration

tataḥ provāca vinato viśvāmitraṃ munīśvaram | sa bhūpo vrīḍayā yuktaḥ praṇipātapuraḥ saram

Translation

Bấy giờ, nhà vua cung kính thưa với Viśvāmitra, bậc chúa tể các hiền sĩ; lòng đầy hổ thẹn, ông trước hết phủ phục đảnh lễ rồi mới cất lời.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• प्रोवाच: said, spoke
• प्रोवाच: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परस्मैपद); प्रथमपुरुष; एकवचन (perfect; 3rd person singular)

• विनतः: bowed, humble
• विनतः: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनत (प्रातिपदिक; कृदन्त-क्त from वि+नम्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular; qualifying स)

• विश्वामित्रम्: Viśvāmitra
• विश्वामित्रम्: Karma (Object of प्रोवाच/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• मुनीश्वरम्: lord of sages
• मुनीश्वरम्: Karma (Object/apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular; apposition to विश्वामित्रम्)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• भूपः: the king
• भूपः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• व्रीडया: with shame
• व्रीडया: Karaṇa/Hetu (Instrument/cause/करण-हेतु)
• Type: Noun
• Root: व्रीडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन (instrumental singular)

• युक्तः: endowed, joined
• युक्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• प्रणिपातपुरःसरम्: preceded by prostration
• प्रणिपातपुरःसरम्: Kriyāviśeṣaṇa (Manner/प्रकार)
• Type: Adjective
• Root: प्रणिपात (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular; adverbial accusative: “with prostration in front”)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: Triśaṅku, alone and ashamed, bows fully at Viśvāmitra’s feet; the sage stands or sits in calm authority, holding a kamaṇḍalu and staff, eyes compassionate yet firm.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Bhūpa (King)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When one’s efforts do not bear fruit, humility and surrender before a realized sage becomes the gateway to right counsel and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is character-focused (Triśaṅku and Viśvāmitra); the tīrtha is not specified in the snippet.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implies the dharmic etiquette of approaching a sage: bowing and prostration before speaking.