Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

चमत्कारपुरे क्षेत्रे पीठे तत्र द्विजोत्तमाः । महाकालस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम् । करोति श्रद्धया युक्तः सभार्यः स महीपतिः

Transliteration

camatkārapure kṣetre pīṭhe tatra dvijottamāḥ | mahākālasya devasya purato rātrijāgaram | karoti śraddhayā yuktaḥ sabhāryaḥ sa mahīpatiḥ

Translation

Hỡi bậc nhị sinh tối thượng, tại thánh địa Camatkārapura, nơi tòa linh thiêng ấy, nhà vua cùng hoàng hậu đã canh thức suốt đêm trước Thần Mahākāla, lòng tràn đầy tín tâm.

Word by Word

• चमत्कारपुरे: in Camatkārapura
• चमत्कारपुरे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: camatkāra + pura (चमत्कार प्रातिपदिक + पुर प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc./7th), एकवचन (sg.); तत्पुरुष-समास (चमत्कारस्य पुरम्)

• क्षेत्रे: in the sacred field
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (क्षेत्र प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc./7th), एकवचन (sg.)

• पीठे: at the shrine/seat
• पीठे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: pīṭha (पीठ प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc./7th), एकवचन (sg.)

• तत्र: there
• तत्र: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक क्रियाविशेषण/adverb of place)

• द्विजोत्तमाः: O best of Brahmins
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana/Address (Vocative sense in context/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: dvija + uttama (द्विज प्रातिपदिक + उत्तम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom./1st), बहुवचन (pl.); कर्मधारय-समास (उत्तमा द्विजाः)

• महाकालस्य: of Mahākāla
• महाकालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: mahā + kāla (महा प्रातिपदिक + काल प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen./6th), एकवचन (sg.); कर्मधारय-समास (महान् कालः)

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: deva (देव प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen./6th), एकवचन (sg.)

• पुरतः: in front of
• पुरतः: Adhikaraṇa (Spatial relation/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: purataḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग; स्थानवाचक—‘in front of’)

• रात्रिजागरम्: night vigil
• रात्रिजागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rātri + jāgara (रात्रि प्रातिपदिक + जागर प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc./2nd), एकवचन (sg.); तत्पुरुष-समास (रात्रौ जागरम्)

• करोति: does/performs
• करोति: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (कृ धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)

• श्रद्धया: with faith
• श्रद्धया: Karaṇa (Means/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: śraddhā (श्रद्धा प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr./3rd), एकवचन (sg.)

• युक्तः: endowed/engaged
• युक्तः: Viśeṣaṇa (Adjective of mahīpatiḥ/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: yukta (√yuj/युज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• सभार्यः: with (his) wife
• सभार्यः: Viśeṣaṇa (Adjective of mahīpatiḥ/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa + bhāryā (स- उपसर्गसदृश + भार्या प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); तत्पुरुष-समास (भार्यया सहितः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.)

• महीपतिः: the king/lord of the earth
• महीपतिः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahī + pati (मही प्रातिपदिक + पति प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom./1st), एकवचन (sg.); तत्पुरुष-समास (महीनां पतिः)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijoत्तमāḥ (addressed audience: ‘O best of twice-born’)

Visual Art Cues

Scene: Inside the sanctified pīṭha of Camatkārapura, the king and queen stand before Mahākāla’s shrine through the night, lamps flickering, priests and brāhmaṇas nearby, the atmosphere dense with devotion.

Characters & Entities

• Camatkārapura
• Mahākāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful wakeful worship (jāgaraṇa) before Śiva is presented as a powerful act of devotion within tīrtha-māhātmya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Camatkārapura kṣetra and its pīṭha, where Mahākāla is worshipped, is explicitly named.

What ritualistic prescription is mentioned?

Rātri-jāgara: keeping a night vigil in the presence of Mahākāla, performed with śraddhā and (here) together with one’s spouse.