Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

सूत उवाच । तत्र सारस्वतं तीर्थमन्यदस्ति सुशोभनम् । यत्र स्नातोऽतिमूकोऽपि भवेद्वाक्यविचक्षणः

Transliteration

sūta uvāca | tatra sārasvataṃ tīrthamanyadasti suśobhanam | yatra snāto'timūko'pi bhavedvākyavicakṣaṇaḥ

Translation

Sūta thưa: “Ở đó còn có một thánh địa khác rất huy hoàng, gọi là Sārasvata Tīrtha. Ai tắm tại đây, dù câm lặng đến đâu, cũng trở nên khéo léo và sáng suốt trong lời nói.”

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• सारस्वतम्: Sarasvat-related
• सारस्वतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); विशेषण

• तीर्थम्: a sacred ford
• तीर्थम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• सुशोभनम्: very beautiful
• सुशोभनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः—कर्मधारय (सु + शोभन)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative locative adverb)

• स्नातः: (one who has) bathed
• स्नातः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्नात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्ना (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• अतिमूकः: even very mute
• अतिमूकः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अति + मूक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः—कर्मधारय (अति + मूक)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद-अव्यय (particle: even/also)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• वाक्यविचक्षणः: skilled in speech/eloquent
• वाक्यविचक्षणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाक्य + विचक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः—तत्पुरुष (वाक्येषु विचक्षणः)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sārasvata Tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A serene tīrtha pool/riverbank labeled ‘Sārasvata’, a devotee bathing; above or nearby, Sarasvatī with vīṇā and white lotus, blessing the bather; the devotee’s speech emerging as luminous syllables.

Characters & Entities

• Sārasvata Tīrtha
• Sarasvatī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā is portrayed as transforming inner faculties—here, granting vāk-sāmarthya (power of speech) through sacred association.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sārasvata Tīrtha, a Sarasvatī-associated holy bathing place in the Puṣkara region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Sārasvata Tīrtha.