Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

सूत उवाच । उक्तमात्रे तु वचने तत्क्षणान्मुनिसत्तमः । बभूव तादृशः सद्यस्तया यादृक्प्रकीर्तितः

Transliteration

sūta uvāca | uktamātre tu vacane tatkṣaṇānmunisattamaḥ | babhūva tādṛśaḥ sadyastayā yādṛkprakīrtitaḥ

Translation

Sūta nói: Vừa khi lời ấy được thốt ra, ngay khoảnh khắc đó, vị hiền triết tối thượng liền trở thành đúng như điều nàng đã tuyên bố.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• उक्तमात्रे: at the mere utterance
• उक्तमात्रे: Adhikarana (Locative setting)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (कृदन्त-भूतकर्मणि) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उक्तस्य मात्रे/केवले); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण (वचने)

• तु: indeed
• तु: Nipata (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: 'indeed/but')

• वचने: in the words; upon the statement
• वचने: Adhikarana (Locative)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• तत्क्षणात्: immediately; from that moment
• तत्क्षणात्: Kala (Temporal point)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (तत्क्षणात् = तस्मिन् क्षणे ततः); पञ्चमी-अर्थे अव्ययवत् (immediately/from that moment)

• मुनिसत्तमः: the best of sages
• मुनिसत्तमः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मुनिषु सत्तमः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तादृशः: such; of that kind
• तादृशः: Visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: तादृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मुनिसत्तमः)

• सद्यः: at once
• सद्यः: Kriya-visheshana (Temporal modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (immediacy)

• तया: by her
• तया: Karana (Agent/instrument of description)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• यादृक्: as (what kind)
• यादृक्: Visheshana (Correlative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यादृश् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (correlative)

• प्रकीर्तितः: described; proclaimed
• प्रकीर्तितः: Visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्र+कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मुनिसत्तमः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sūta narrator)

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: At the very moment the curse is uttered, the sage’s body transforms—grey hair, wrinkles, pallor—while onlookers (if depicted) recoil in shock; Menakā’s stance remains firm, the air charged.

Characters & Entities

• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It underscores the Purāṇic idea that speech—especially charged with tapas or intense emotion—can bear immediate fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is a narrative link within the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.