Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तदैष मुक्तिमाप्नोति देहस्तिष्ठति केवलम् । यावद्ब्रह्मफलावाप्त्यै प्रयाति पुरुषोत्तमः

Transliteration

tadaiṣa muktimāpnoti dehastiṣṭhati kevalam | yāvadbrahmaphalāvāptyai prayāti puruṣottamaḥ

Translation

Bấy giờ người ấy chứng đắc giải thoát; thân xác chỉ còn lưu lại mà thôi. Cho đến khi đạt được quả tối thượng của Phạm (Brahman), Đấng Tối Thượng (Puruṣottama) dẫn dắt người ấy tiến bước (đến viên mãn rốt ráo).

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• एषः: this (person)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• देहः: the body
• देहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तिष्ठति: remains/stands
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• केवलम्: only/merely
• केवलम्: Visheshana (Adverbial qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम् (used adverbially as indeclinable)

• यावत्: as long as/until
• यावत्: Adhikarana (Limit/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (until/as long as)

• ब्रह्मफलावाप्त्यै: for attaining the fruit of Brahman
• ब्रह्मफलावाप्त्यै: Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + अवाप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः फलम्) + तत्पुरुषः (फलस्य अवाप्तिः)

• प्रयाति: goes/proceeds
• प्रयाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• पुरुषोत्तमः: the Supreme Person
• पुरुषोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (उत्तमः पुरुषः)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya didactic narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A liberated sage walks calmly with a faint luminous aura; behind him the body is shown as a light, transparent shell; above, Puruṣottama appears as a guiding radiance leading the soul toward a vast Brahman-light horizon.

Characters & Entities

• Puruṣottama (Supreme Person)
• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation can dawn while embodied; the body may persist, but the liberated one is led to the highest fruition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is explicitly mentioned in the verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes stages of liberation rather than ritual duties.