Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

स तत्र नित्यमारुह्य प्रयाति त्रिदशालयम् । भक्त्या परमया युक्तः सहस्राक्षं प्रवंदितुम्

Transliteration

sa tatra nityamāruhya prayāti tridaśālayam | bhaktyā paramayā yuktaḥ sahasrākṣaṃ pravaṃditum

Translation

Mỗi ngày, ông cưỡi lên đó mà đi đến cõi ngự của Ba Mươi vị thiên, đầy đủ lòng sùng kính tối thượng, để cúi lạy Sahasrākṣa (Đế Thích/Indra).

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक क्रियाविशेषण) = locative adverb

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण (always)

• आरुह्य: having mounted
• आरुह्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + रुह् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having mounted’

• प्रयाति: goes
• प्रयाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + या (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• त्रिदशालयम्: abode of the gods
• त्रिदशालयम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: त्रिदशानाम् आलयः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• परमया: supreme
• परमया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘भक्त्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• युक्तः: endowed/connected
• युक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्

• सहस्राक्षम्: the thousand-eyed (Indra)
• सहस्राक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः: सहस्रम् अक्षाणि यस्य सः (epithet of Indra)

• प्रवन्दितुम्: to salute
• प्रवन्दितुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्र + वन्द् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive): ‘to salute’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgara Khaṇḍa context; specific speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tridaśālaya / Svarga (Amarāvatī implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The devotee mounts the vimāna each day and arrives at Indra’s celestial court, bowing with supreme devotion; the scene conveys disciplined routine elevated into the marvelous.

Characters & Entities

• Vāṇīvatsaraka
• Tridaśālaya
• Sahasrākṣa (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True bhakti seeks constancy—daily remembrance and reverence—rather than one-time display.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The ‘Tridaśālaya’ (abode of the gods/Indraloka) is presented as the destination of devotional journey.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pravandana/Vandana—regular salutation and worshipful bowing—is the stated devotional act.