Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

स तथेति प्रतिज्ञाय हंसबर्हिणनादितम् । विमानं प्रददौ तस्मै मनोमारुतवेगधृक्

Transliteration

sa tatheti pratijñāya haṃsabarhiṇanāditam | vimānaṃ pradadau tasmai manomārutavegadhṛk

Translation

Indra hứa: “Được như vậy,” rồi ban cho ông một vimāna vang tiếng như thiên nga và công, nhanh như ý nghĩ và như gió.

Word by Word

• सः: he (Indra)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक) = thus/so

• इति: saying
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात)

• प्रतिज्ञाय: having promised
• प्रतिज्ञाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति + ज्ञा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त/gerund), ‘having promised’

• हंसबर्हिणनादितम्: resounding with swans and peacocks
• हंसबर्हिणनादितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हंस + बर्हिण + नादित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विमानम्’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः: हंस-बर्हिण (द्वन्द्व: swan and peacock) + नादित (क्त, ‘sounded by’)

• विमानम्: aerial chariot
• विमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रददौ: gave
• प्रददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), एकवचन (dative singular)

• मनोमारुतवेगधृक्: having the speed of mind and wind
• मनोमारुतवेगधृक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनस् + मारुत + वेग + धृक् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ (इन्द्रः/विमानम् इत्यर्थेऽपि) इत्यस्य विशेषणम्; समासः: मनो-मारुत-वेग (कर्मधारय/तत्पुरुष: speed like mind and wind) + धृक् (धृञ्-कर्तरि क्विप्: ‘bearing/possessing’)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgara Khaṇḍa context; specific speaker not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: Indra grants a radiant vimāna; it gleams and seems alive with auspicious bird-like resonance, suggesting purity and royal-celestial splendor.

Characters & Entities

• Indra
• Vāṇīvatsaraka
• Vimāna
• Haṃsa
• Barhiṇa (peacock)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When devotion is steady, divine grace supplies even extraordinary means to sustain worship and sacred encounter.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Indra’s celestial realm is highlighted as the devotional destination enabled by the boon, within the broader tīrtha-māhātmya storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription; it narrates the granting of the means (vimāna) for the king’s daily vandana.