Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत

Transliteration

ānarta uvāca | proktā'smākaṃ tvayā vipra śuddhirnāgarasaṃbhavā | vaṃśajā vistareṇaiva yathā pṛṣṭo'si suvrata

Translation

Ānarta nói: Hỡi Bà-la-môn, ngài đã giải thích cho chúng tôi về sự thanh tẩy Nāgara bắt nguồn từ dòng dõi, một cách đầy đủ chi tiết, đúng như ngài đã được hỏi, hỡi bậc tu hành với những lời thề nguyện cao quý.

Word by Word

• आनर्तः: Ānarta
• आनर्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ānarta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (masc; nom; sg; speaker name)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद (perfect; 3rd; sg; active)

• प्रोक्ता: has been told/declared
• प्रोक्ता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra√vac (धातु) + ta (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (PPP; fem; nom; sg)

• अस्माकम्: to us / of us
• अस्माकम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन (gen; pl)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति; एकवचन (instr; sg)

• विप्र: O brahmin
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: vipra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन (vocative; sg)

• शुद्धिः: purification
• शुद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śuddhi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (fem; nom; sg)

• नागरसंभवा: arising from/connected with Nāgara (lineage)
• नागरसंभवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nāgara + saṃbhava (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नागरात् सम्भवा/नागरसम्बन्धिनी); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (fem; nom; sg)

• वंशजा: born of lineage
• वंशजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vaṃśa + ja (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वंशात् जाता); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (fem; nom; sg)

• विस्तरेण: in detail
• विस्तरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: vistara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन (masc; instr; sg)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/only)

• यथा: as / how
• यथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: yathā (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/यथाविधि (as/how)

• पृष्टः: asked
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: prach (धातु) + ta (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (PPP; masc; nom; sg)

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (धातु)
• Form: लट्; मध्यम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद (present; 2nd; sg; active)

• सुव्रत: O one of good vows
• सुव्रत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: su-vrata (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सुन्दरं व्रतम् यस्य); पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन (voc; sg)

Speaker

Ānarta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (chapter sequence context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a brāhmaṇa authority (contextually Viśvāmitra in the ensuing verses)

Visual Art Cues

Scene: A regional ruler/personified Ānarta addresses a brāhmaṇa-sage with folded hands, acknowledging the completed explanation and inviting the next topic; backdrop hints at western Indian landscape and a Śiva-kṣetra nearby.

Characters & Entities

• Ānarta
• Vipra (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is learned through respectful inquiry and careful exposition, especially regarding purification and ritual eligibility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider narrative belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya within the Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed here; it acknowledges the prior teaching on lineage-based purification.