Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

विवर्णवदनं दृष्ट्वा वाष्पपूर्णेक्षणं तदा । बान्धवैः सहितं सर्वैर्दारैर्भृत्यैस्तथा सुतैः

Transliteration

vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā vāṣpapūrṇekṣaṇaṃ tadā | bāndhavaiḥ sahitaṃ sarvairdārairbhṛtyaistathā sutaiḥ

Translation

Bấy giờ, thấy ông mặt mày tái nhợt, đôi mắt đẫm lệ, lại được vây quanh bởi hết thảy thân quyến, cùng với vợ, gia nhân và các con—

Word by Word

• विवर्णवदनम्: pale-faced
• विवर्णवदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विवर्ण + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—विवर्णं वदनं यस्य/यत् (कर्मधारय)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• वाष्पपूर्णेक्षणम्: with eyes full of tears
• वाष्पपूर्णेक्षणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वाष्प + पूर्ण + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—वाष्पेण पूर्णम् ईक्षणं यस्य/यत् (तृतीया-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः)

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• बान्धवैः: with kinsmen
• बान्धवैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• सहितम्: accompanied
• सहितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त; सह + इ धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (तम्/वस्तुं प्रति)

• सर्वैः: by/with all
• सर्वैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; विशेषणम् (बान्धवैः/दारैः/भृत्यैः/सुतैः)

• दारैः: with wives
• दारैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक; बहुवचन-प्राय)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• भृत्यैः: with servants
• भृत्यैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: भृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• तथा: also
• तथा: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)

• सुतैः: with sons
• सुतैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

Speaker

Narrator (contextual, Sūta continuing)

Visual Art Cues

Scene: Caṇḍaśarman appears pale and tearful, surrounded by relatives—wife, sons, and servants—forming a circle of concern as Puṣpa arrives.

Characters & Entities

• Puṣpa
• Caṇḍaśarman
• bāndhava (relatives)
• dāra (wife/household)
• bhṛtya (servants)
• suta (sons)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic storytelling highlights how personal suffering is communal, preparing the ground for grace and dharmic resolution.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the emotional and social scene.