Adhyaya 33

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किन्नामा च किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्त्वं कथय विप्रेंद्र परं कौतूहलं हि नः

Các hiền triết thưa rằng: “Kirāta ấy tên là gì, và đã thọ trì lời nguyện nào? Ôi bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn, xin nói rõ chân tướng—lòng hiếu kỳ của chúng tôi thật lớn.”

Verse 2

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामो याथातथ्येन कथ्यताम् । न ह्यन्यो विद्यते लोके त्वद्विना वदतां वरः । तस्मात्कथ भो विप्र सर्वं शुश्रूषतां हि नः

Chúng tôi muốn nghe tất cả; xin kể đúng như sự việc đã xảy ra. Trong đời này, ngoài ngài ra, không ai là bậc kể chuyện tối thắng. Vì vậy, ôi Bà-la-môn, xin thuật lại trọn vẹn—chúng tôi đang khát khao được lắng nghe.

Verse 3

एवमुक्तस्तदा तेन शौनकेन महात्मना । कथयामास तत्सर्वं पुष्कसेन कृतं यत्

Được đại hồn Śaunaka nói như vậy, bấy giờ ông liền thuật lại đầy đủ mọi điều mà Puṣkasena đã làm.

Verse 4

लोमश उवाच । आसीत्पुरा महारौद्रश्चडोनाम दुरात्मवान् । क्रूरसंगो निष्कृतिको भूतानां भयवाहकः

Lomaśa nói: Thuở xưa có một kẻ ác tên Caḍa, hung bạo dữ dằn; kết giao với bọn tàn nhẫn, khước từ mọi sám hối chuộc tội, và trở thành nguồn kinh hoàng cho các loài hữu tình.

Verse 5

जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं खलु । भल्लैर्मृगाञ्छापदांश्च कृष्णसारांश्च शल्लकान्

Kẻ lòng dạ ác ấy quả thật không ngừng giết cá bằng lưới; lại dùng tên bắn hạ nai, thú rừng, hươu đen (kṛṣṇasāra) và nhím.

Verse 6

खड्गांश्चैव च दुष्टात्मा दृष्ट्वा कांश्चिच्च पापवान् । पक्षिणोऽघातयत्क्रुद्धो ब्राह्मणांश्च विशेषतः

Kẻ tội lỗi hung ác ấy, hễ thấy tê giác (khaḍga) nào cũng giết; trong cơn giận hắn còn đánh giết chim chóc—và nhất là, đặc biệt hơn cả, hại cả các brāhmaṇa.

Verse 7

लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधआ तस्य पुष्कसस्य महाभया

Vì hắn là thợ săn: đại tội nhân, đồi bại, ưa thích kết giao với kẻ xấu. Vợ hắn cũng cùng một hạng—người đàn bà của Puṣkasa (Puṣkasena), một nguồn kinh hãi lớn.

Verse 8

एवं विहरतस्तस्य बहुकालोत्यवर्तत । गते बहुतिथेकाले पापौघनिरतस्य च

Sống như thế, thời gian dài đã trôi qua. Và khi nhiều ngày tháng đã qua, hắn vẫn hoàn toàn chìm đắm trong dòng lũ tội lỗi.

Verse 9

निषंगे जलमादाय क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । एकदा निशि पापीयाच्छ्रीवृक्षोपरि संस्थितः । कोलं हंतुं धनुष्पाणिर्जाग्रच्चानिमिषेण हि

Mang nước trong ống tên và bị hành hạ dữ dội bởi đói khát, kẻ tội lỗi ấy có lần vào ban đêm ngồi trên cây Śrīvṛkṣa. Tay cầm cung, hắn thức canh không chớp mắt, quyết giết một con lợn rừng.

Verse 10

माघमासेऽसितायां वै चतुर्दश्यामथाग्रतः । मृगमार्गविलोकार्थी बिल्वपत्राण्यपातयत्

Rồi vào tháng Māgha, ngày mười bốn của nửa tháng tối, khi nhìn về phía trước để dò đường thú đi, hắn làm cho những lá bilva rơi xuống.

Verse 11

श्रीवृक्षपर्णानि बहूनि तत्र स च्छेदयामास रुषान्वितोपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्तमाने लिंगं तस्योपरिदृष्टभावः

Tại đó, hắn chặt rất nhiều lá của cây Śrīvṛkṣa, dẫu lòng đầy sân hận. Và khi xoay trở gần gốc cây, một liṅga hiện ra trong tầm mắt, ngay bên dưới hắn.

Verse 12

ववर्ष गंडूषजलं दुरात्मा यदृच्छया तानि शिवे पतंति । श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगाज्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्

Kẻ ác ấy nhả xuống ngụm nước ngậm trong miệng (gaṇḍūṣa), và tình cờ những lễ vật ấy rơi lên Śiva. Những lá của cây Śrīvṛkṣa cũng vậy, do cơ duyên của định mệnh, hết thảy đều trở thành một hành vi thờ phụng Śiva.

Verse 13

गंडूषवारिणा तेन स्नपनं च कृतं महत् । बिल्वपत्रैरसंख्यातैरर्चनं महत्कृतम्

Với nước ngậm trong miệng ấy, hắn đã làm một cuộc tắm rửa (abhiṣeka) dồi dào; và với vô số lá bilva, hắn đã thực hiện một lễ dâng cúng (arcana) trọng đại.

Verse 14

अज्ञानेनापि भो विप्राः पुष्कसेन दुरात्मना । माघमासेऽसिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये

Hỡi các Bà-la-môn, dù là trong vô minh, do kẻ ác Puṣkasena, việc ấy đã xảy ra vào tháng Māgha, trong nửa tháng tối, ngày mười bốn, khi trăng đang lên.

Verse 15

पुष्कसोऽथ दुराचारो वॉक्षादवततार सः । आगत्य जलसंकाशं मत्स्यान्हंतुं प्रचक्रमे

Rồi Puṣkasa, kẻ hạnh kiểm xấu, trèo xuống khỏi cây; đến vùng nước mênh mông như mặt hồ, hắn bắt đầu giết cá.

Verse 16

लुब्ध कस्यापि भार्याभून्नाम्ना चैव घनोदरी । दुष्टा सा पापनिरता परद्रव्यापहारिणी

Một người thợ săn nọ có vợ tên là Ghanodarī; nàng đồi bại, chuyên tâm vào tội lỗi và trộm cắp của cải của người khác.

Verse 17

गृहान्निर्गत्य सायाह्ने पुरद्वारबहिः स्थिता । वनमार्गं प्रपश्यंती पत्युरागमनेच्छया

Chiều tối, nàng rời nhà, đứng ngoài cổng thành, nhìn về lối rừng, mong mỏi chồng trở về.

Verse 18

चिराद्भर्तरी नायाते चिन्तयामास लुब्धकी । अद्य सायाह्नवेलायामागताः सर्वलुब्धकाः

Khi chồng mãi vẫn chưa về, vợ người thợ săn lo nghĩ: “Hôm nay đến giờ chiều, mọi thợ săn đều đã trở lại rồi.”

Verse 19

तमः स्तोमेन संछन्नाश्चतस्रो विदिशो दिशः । रात्रौ यामद्वयं यातं किं मतंगः समागतः

Bốn phương đều bị phủ kín bởi từng lớp bóng tối dày đặc. Hai canh đêm đã trôi qua—phải chăng một con voi đã đến chạm mặt người ấy?

Verse 20

किं वा केसरलोभेन सिंहेनैव विदारितः । किं भुजंगफणारत्नहारी सर्पविषार्दितः

Hay người ấy bị sư tử xé nát, vì tham chiếc bờm của nó? Hay bị nọc rắn hành hạ—kẻ từng cướp lấy châu báu nơi mào rắn?

Verse 21

किं वा वराहदंष्ट्राग्रघातैः पंचत्वमागतः । मधुलोभेन वृक्षाग्रात्स वै प्रपतितो भुवि

Hay người ấy chết bởi những cú húc nơi đầu ngà lợn rừng? Hay vì tham mật, đã rơi từ ngọn cây xuống mặt đất?

Verse 22

क्वान्वेषयामि पृच्छामि क्व गच्छामि च कं प्रति । एवं विलप्य बहुधा निवृत्ता स्वं गृहं प्रति

“Ta sẽ tìm ở đâu? Ta sẽ hỏi ai? Ta sẽ đi đâu, và đến với ai?”—than khóc đủ điều như thế, nàng quay bước trở về nhà mình.

Verse 23

नैवान्नं नो जलं किंचिन्न भुक्तं तद्दिने तया । चिंतयंती पतिं चापि लुब्धकी त्वयन्निशाम्

Hôm ấy, người nữ thợ săn chẳng ăn gì—không cơm, cũng chẳng một ngụm nước. Chỉ nghĩ đến chồng, nàng trải qua đêm trong nỗi thấp thỏm đợi chờ.

Verse 24

अथ प्रभाते विमले पुष्कसी वनमाययौ । अशनार्थं च तस्यान्नमादाय त्वरिता सती

Vào lúc rạng đông thanh tịnh, người nữ thợ săn bước vào rừng. Mang theo thức ăn cho bữa của phu quân, người phụ nữ hiền đức ấy vội vã lên đường.

Verse 25

भ्रममाणावने तस्मिन्ददर्श महतीं नदीम् । तस्यास्तीरे समासीनं स्वपतिं प्रेक्ष्य हर्षिता

Lang thang trong khu rừng ấy, nàng trông thấy một dòng sông lớn. Trên bờ sông, nàng thấy chính phu quân mình đang ngồi, lòng nàng tràn đầy hoan hỷ.

Verse 26

तदन्नं कूलनः स्थाप्य नदीं तर्तुं प्रचक्रमे । निरीक्ष्य चाथ मत्स्यान्स जालप्रोतान्समानयत्

Đặt phần thức ăn ấy trên bờ sông, chàng bắt đầu lội qua dòng nước. Rồi nhìn quanh, chàng gom những con cá mắc chặt trong lưới của mình.

Verse 27

तावत्तयोक्तश्चण्डोऽसावेहि शीघ्रं च भक्षय । अन्नं त्वदर्थमानीतमुपोष्य दिवसं मया

Bấy giờ nàng nói với Caṇḍa: “Hãy đến mau mà dùng bữa. Thiếp mang thức ăn này vì chàng, bởi thiếp đã nhịn ăn suốt ngày.”

Verse 28

कृतं किमद्य रे मंद गतेऽहनि च किं कृतम् । नाऽशितं च त्वया मूढ लंघितेनाद्य पापिना

“Hôm nay chàng đã làm gì, hỡi kẻ chậm chạp—ngày đã trôi qua, chàng đã thành tựu điều chi? Chàng chẳng ăn gì cả, người ngu muội; hôm nay chàng đã phạm lỗi và trở nên đáng trách.”

Verse 29

नद्यां स्नातौ तथा तौ च दम्पती च शुचि व्रतौ । यावद्गतश्च भोक्तुं स तावच्छ्वा स्वयमागतः

Bấy giờ, vợ chồng cùng tắm nơi dòng sông, giữ giới nguyện thanh tịnh. Vừa khi chàng đi dùng bữa, một con chó tự nhiên đến đó.

Verse 30

तेन सर्वं भक्षितं च तदन्नं स्वयमेव हि । चंडी प्रकुपिता चैव श्वानं हंतुमुपस्थिता

Con chó ấy tự mình ăn hết toàn bộ thức ăn. Caṇḍī nổi giận, bước tới, sẵn sàng giết con chó.

Verse 31

आवयोर्भक्षितं चान्नमनेनैव च पापिना । किं च भक्षयसे मूढ भविताद्य वुभुक्षितः

“Tên tội lỗi này đã ăn mất phần cơm dành cho cả hai ta! Giờ ngươi sẽ ăn gì, đồ ngu? Hôm nay chắc chắn ngươi sẽ phải đói.”

Verse 32

एवं तयोक्तश्चण्डोऽसौ बभाषे तां शिवप्रियः । यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः

Nghe vậy, Caṇḍa—người được Śiva yêu mến—đáp lại nàng: “Chính việc con chó ăn phần cơm ấy đã làm ta mãn nguyện.”

Verse 33

किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा । शरीरं दुर्लभं लोके पूज्यते क्षणभंगुरम्

Thân này có ích gì, vốn vô thường, khi tuổi thọ đang dần trôi mất? Dẫu thân người khó được trong đời, nó vẫn mong manh trong khoảnh khắc, dễ tan vỡ.

Verse 34

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

Những kẻ bị khổ não bủa vây mọi bề mà vẫn chỉ chăm nuôi thân mình với sự chấp trước trọn vẹn—hãy biết họ là kẻ mê muội, tội lỗi, bị đoạn tuyệt khỏi cả hai cõi (đời này và đời sau).

Verse 35

तस्मान्मानं परित्यज्य क्रोधं च दुरवग्रहम् । स्वस्था भव विमर्शेन तत्त्वबुद्ध्या स्थिरा भव

Vì thế, hãy từ bỏ kiêu mạn và cơn giận khó chế ngự. Nhờ suy tư quán chiếu, hãy làm cho nội tâm an định; với trí tuệ thấy chân lý, hãy đứng vững kiên cố.

Verse 36

बोधिता तेन चंडी सा पुष्कसेन तदा भृशम् । जागरादि च संप्राप्तः पुष्कसोऽपि चतुर्दशीम्

Bấy giờ, Caṇḍī được chính Puṣkasena đánh thức mạnh mẽ. Và Puṣkasa cũng thực hành việc thức canh cùng các nghi hạnh liên hệ vào ngày trăng mười bốn.

Verse 37

शिवरात्रिप्रसंगाच्च जायते यद्ध्यसंशयम् । तज्ज्ञानं परमं प्राप्तः शिवरात्रिप्रसंगतः

Nhờ sự gắn bó với pháp hành Śivarātri, không nghi ngờ gì, phát sinh điều thật sự chuyển hóa; chính nhân duyên Śivarātri ấy, người ấy đã đạt trí tuệ tối thượng.

Verse 38

यामद्वयं च संजातममावास्यां तु तत्र वै । आगताश्च गणास्तत्र बहवः शिवनोदिताः

Tại đó, trong đêm không trăng, khi hai canh đêm đã trôi qua, rất nhiều gaṇa đã đến nơi ấy, do Śiva sai phái.

Verse 39

विमानानि बहून्यत्र आगतानि तदंतिकम् । दृष्टानि तेन तान्येव विमानानि गणास्तथा

Tại đó, vô số vimāna (xa giá thiên giới) đã đến gần. Người ấy trông thấy chính những vimāna ấy, và cả các gaṇa (tùy chúng) nữa.

Verse 40

उवाच परया भक्त्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति । कस्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः

Bấy giờ Puṣkasa, tràn đầy lòng sùng kính tối thượng, thưa với họ: “Vì cớ gì tất cả các vị đến đây, hết thảy đều mang chuỗi hạt rudrākṣa?”

Verse 41

विमानस्थाश्च केचिच्च वृषारूढाश्च केचन । सर्वे स्फटिकसंकाशाः सर्वे चंद्रार्द्धशेखराः

Có kẻ ngự trên vimāna, có kẻ cưỡi bò thần (vṛṣa). Tất thảy đều rực sáng như pha lê, và ai nấy đều đội vầng trăng lưỡi liềm trên đỉnh đầu.

Verse 42

कपर्द्दिनश्चर्मपरीतवाससो भुजंगभोगैः कृतहारभूषणाः । श्रियान्विता रुद्रसमानवीर्या यथातथं भो वदतात्मनोचितम्

Ôi những bậc tóc bện, khoác da thú, trang sức bằng vòng rắn cuộn làm chuỗi và đồ trang nghiêm—rạng ngời phúc quang, dũng lực ngang Rudra—xin hãy nói đúng như thật, điều thích đáng để tự thuật về mình.

Verse 43

पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुः सर्वे च पार्पदाः । रुद्रस्य देवदेवस्य संनम्राः कमलेक्षणाः

Khi Puṣkasa hỏi như vậy, tất cả các tùy tùng của Rudra—cúi mình trước Đấng Thiên Thượng của chư thiên, bậc mắt như hoa sen—liền cất lời đáp lại.

Verse 44

गणा ऊचुः । प्रेषिताः स्मो वयं चंड शिवेन परमेष्ठिना । आगच्छ त्वरितो भुत्वा सस्त्रीको या नमारुह

Các Gaṇa thưa: “Hỡi kẻ dữ dằn, chúng ta được Śiva, Đấng Tối Thượng, sai đến. Hãy đến gấp—cùng với hiền thê—đừng lên xe (vật cưỡi); hãy đến ngay.”

Verse 45

लिंगार्च्चनं कृतं यच्च त्वया रात्रौ शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि शिवसन्निधिम्

Vì ngươi đã cúng bái liṅga của Śiva trong đêm, nên do quả chín của nghiệp ấy, nay ngươi đã đạt đến sự hiện diện gần kề của Śiva.

Verse 46

तथोक्तो वीरभद्रेण उवाच प्रहसन्निव । पुष्कसोऽपि स्वया बुद्ध्या प्रस्तावसदृशं वचः

Được Vīrabhadra nói như thế, Puṣkasa đáp lại như khẽ mỉm cười; với sự hiểu biết của mình, ông thốt ra lời hợp với thời khắc.

Verse 47

पुष्कस उवाच । किं मया कृतमद्यैव पापिना हिंसकेन च । मृगयारसिकेनैव पुष्कसेन दुरात्मना

Puṣkasa thưa: “Hôm nay, bởi ta—kẻ tội lỗi, người bạo ác, kẻ nghiện săn bắn, Puṣkasa tâm địa xấu xa—thì có thể làm được việc lành nào chăng?”

Verse 48

पापाचारो ह्यहं नित्यं कथं स्वर्गं व्रजाम्यहम् । कथं लिंगार्चनमिदं कृतमस्ति तदुच्यताम्

“Hạnh kiểm của ta vốn luôn tội lỗi—làm sao ta có thể đến cõi trời? Và việc thờ phụng liṅga này, ta đã làm bằng cách nào? Xin hãy nói rõ điều ấy.”

Verse 49

परं कौतुकमापन्नः पृच्छामि त्वां यथातथम् । कथयस्व महाभाग सर्वं चैव यथाविधि

Bị tràn ngập bởi niềm kinh ngạc lớn, tôi xin hỏi ngài thẳng thắn. Ôi bậc hữu phúc, xin kể cho tôi mọi điều, đúng như đã xảy ra và theo trật tự thích đáng.

Verse 50

इत्येवं पृच्छतस्तस्य पुष्कसस्य यथाविधि । कथयामास तत्सर्वं शिवधर्म मुदान्वितः

Vì thế, khi Puṣkasa hỏi theo đúng phép tắc, ngài đã hoan hỷ giảng giải cho ông toàn bộ giáo pháp của Śiva-dharma.

Verse 51

वीरभद्र उवाच । देवदेवो महादेवो देवानां पतिरीश्वरः । परितुष्टोऽद्य हे चंड स महेश उमापतिः

Vīrabhadra nói: “Đấng Thần của các thần, Mahādeva—Chúa tể và bậc thống lãnh chư thiên—Maheśa, phu quân của Umā, hôm nay đã hoan hỷ, hỡi kẻ dữ dằn!”

Verse 52

प्रासंगिकतया माघे कृतं लिंगार्चनं त्वया । शिवतुष्टिकरं चाद्य पूतोऽसि त्वं न संशयः । शिवरात्र्यां प्रसंगेन कृतमर्चनमेव च

Nhân tiện, vào tháng Māgha, ngươi đã cúng lễ liṅga. Việc ấy làm đẹp lòng Śiva; vì thế hôm nay ngươi được thanh tịnh—không nghi ngờ gì. Và vào đêm Śivarātri nữa, do duyên cớ, quả thật cũng đã có sự cúng lễ.

Verse 53

कोलं निरीक्षमाणेन बिल्वपत्राणि चैव हि । च्छेदितानि त्वया चंड पतितानि तदैव हि । लिंगस्य मस्तके तानि तेन त्वं सुकृती प्रभो

Hỡi Caṇḍa! Khi ngươi đang dõi theo con lợn rừng, những lá bilva đã bị ngươi chặt và lập tức rơi xuống đỉnh của Śiva-liṅga. Nhờ hành động ấy, ôi bậc chủ nhân, ngươi đã trở thành người có công đức.

Verse 54

ततश्च जागरो जातो महान्वृक्षोपरि ध्रुवम् । तेनैव जागरेणैव तुतोष जगदीश्वरः

Rồi bấy giờ, nơi trên cây, nơi người ấy quả thật khởi lên một cuộc thức canh lớn; và chính nhờ sự thức canh ấy mà Đấng Chúa Tể của muôn cõi hoan hỷ.

Verse 55

छलेनैव महाभाग कोलसंदर्शनेन हि । शिवरात्रिदिने चात्र स्वप्नस्ते न च योषितः

Hỡi người hữu phúc! Chỉ vì một cớ—quả thật là do thấy con lợn rừng—ngay trong ngày Śivarātri này, ngươi chẳng ngủ, cũng chẳng gần gũi nữ nhân.

Verse 56

तेनोपवासेन च जागरेण तुष्टो ह्यसौ देववरो महात्मा । तव प्रसादाय महानुभावो ददाति सर्वान्वरदो महांश्च

Nhờ sự trai giới và cuộc thức canh ấy, bậc Đại Ngã, đấng tối thắng trong chư thiên, quả thật hoan hỷ. Muốn ban ân cho ngươi, Đấng uy lực, bậc ban phúc, rộng ban mọi điều sở nguyện.

Verse 57

एवमुक्तस्तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानाग्र्यमारुहोह च पश्यताम्

Được bậc trí Vīrabhadra nói như vậy khi ấy, Puṣkasa cũng—trước mắt mọi người—bước lên cỗ thiên xa tối thượng.

Verse 58

गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुंदुभयो नेदुर्भेर्यस्तूर्याण्यनेकशः

Bấy giờ, vì các gaṇa, chư thiên và hết thảy chúng sinh, trống kettledrum vang rền; bao loại trống và kèn cũng được tấu lên nhiều lần.

Verse 59

वीणावेणुमृदंगानि तस्य चाग्रे गतानि च । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

Đàn vīṇā, sáo và trống mṛdaṅga đi trước Ngài; các thủ lĩnh Gandharva cất tiếng ca, và đoàn Apsaras múa vũ điệu thiên giới.

Verse 60

विद्याधरगणाः सर्वे तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । चामरैवर्वीज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधैरपि । महोत्सवेन महता आनीतो गंधमादनम्

Tất cả các Vidyādhara đều tán dương Ngài; các Siddha và Cāraṇa cũng đồng thanh ca tụng. Được quạt bằng chauri và tôn kính dưới nhiều lọng quý, Ngài được rước về Gandhamādana trong đại lễ long trọng.

Verse 61

शिवसान्निध्यमागच्चंडोसौ तेन कर्मणा । शिवरात्र्युपवासेन परं स्थानं समागमत्

Nhờ công hạnh ấy, Caṇḍa được đến gần sự hiện diện của Śiva; và nhờ trai giới trong đêm Śivarātri, người đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 62

पुष्कसोऽपि तथा प्राप्तः प्रसंगेन सदाशिवम् । किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने

Ngay cả Puṣkasa cũng nhờ duyên gặp gỡ mà đạt đến Sadāśiva; huống chi những ai đầy đủ tín tâm, một lòng hướng về Śiva—Đấng Tối Thượng Ngã!

Verse 63

पुष्पादिकं फलं गंधं तांबूलं भक्ष्यमृद्धिमत् । ये प्रयच्छंति लोकेऽस्मिन्रुद्रास्ते नात्र संशयः

Ở đời này, ai dâng cúng hoa, quả, hương thơm, tāmbūla (trầu cau) và những món ăn thịnh soạn—hãy biết họ chính là Rudra; điều ấy không còn nghi ngờ.

Verse 64

चंडेन वै पुष्कसेन सफलं तस्य चाभवत् । प्रसंगेनापि तेनैव कृतं तच्चाल्पबुद्धिना

Quả thật, do Caṇḍa (cũng gọi là Puṣkasena), việc ấy đã trở nên hữu hiệu và kết quả cho chính ông. Dẫu chỉ làm một cách tình cờ bởi người trí hiểu cạn, nó vẫn trổ quả.

Verse 65

ऋषय ऊचुः । किं फलं तस्य चोद्देशः केन चैव पुना कृतम् । कस्माद्व्रतमिदं जातं कृतं केन पुरा विभो

Các bậc hiền triết thưa rằng: “Quả báo của pháp ấy là gì, và mục đích hướng đến là gì? Ai đã thực hành lại lần nữa? Do nhân duyên nào mà hạnh nguyện (vrata) này phát sinh, và thuở xưa ai đã làm, ô bậc tôn kính?”

Verse 66

लोमश उवाच । यदा सृष्टं जगत्सर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना । कालचक्रं तदा जातं पुरा राशिमन्विताम्

Lomaśa thưa: “Khi toàn thể vũ trụ được Brahmā, Đấng Tối Thượng (Parameṣṭhin), tạo dựng, thì thuở xưa Bánh Xe Thời Gian liền sinh khởi, đầy đủ các phân khu hoàng đạo.”

Verse 67

द्वादश राशयस्तत्र नक्षत्राणि तथैव च । सप्तविंशतिसंख्यानि मुख्यानि सिद्धये

Ở đó có mười hai cung hoàng đạo; lại có các nakṣatra (tú) hai mươi bảy vị, được đặt làm chủ yếu để định liệu sự thành tựu và hiệu lực theo thời vận.

Verse 68

एभिः सर्वं प्रचंडं च राशिभिरुडुभिस्तथा । कालचक्रान्वितः कालः क्रीडयन्सृजते जगत्

Với những điều ấy—các cung hoàng đạo và các sao tú—Thời Gian, hiệp nhất cùng Bánh Xe Thời Gian, như vui đùa mà khai sinh vũ trụ trong muôn vẻ hùng vĩ.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं सृजत्य वति हंति च । निबद्धमस्ति तेनैव कालेनैकेन भो द्विजाः

Từ Phạm Thiên (Brahmā) cho đến ngọn cỏ nhỏ, Thời Gian (Kāla) tạo dựng, gìn giữ và hủy diệt. Tất thảy đều bị ràng buộc bởi một Thời Gian ấy mà thôi, hỡi các bậc nhị sinh hiền triết.

Verse 70

कालो हि बलवांल्लोके एक एव न चापरः । तस्मात्कालात्मकं सर्वमिदं नास्त्यत्र संशयः

Trong thế gian, chỉ Thời Gian (Kāla) là hùng lực; không có gì khác. Vì thế, mọi sự ở đây đều mang bản tính của Thời Gian—điều ấy không còn nghi hoặc.

Verse 71

आदौ कालः कालनाच्च लोकनायकनायकः । ततो लोका हि संजाताः सृष्टिश्च तदनंतरम्

Thuở ban sơ là Thời Gian và sự định lượng (tính đếm) của thời gian; Thời Gian trở thành bậc chúa tể của các chúa tể trong thế gian. Rồi các cõi giới sinh khởi, và sự tạo hóa nối tiếp ngay sau đó.

Verse 72

सृष्टेर्लवो हि संजातो लवाच्च क्षणमेव च । क्षणाच्च निमिषं जातं प्राणिनां हि निरंतरम्

Từ sự tạo hóa sinh ra đơn vị gọi là lava; từ lava sinh ra khoảnh khắc kṣaṇa; từ kṣaṇa sinh ra cái chớp mắt nimiṣa—liên tục không dứt đối với muôn loài hữu tình.

Verse 73

निमिषाणां च षष्ट्या वै फल इत्यभिधीयते । पंचदश्या अहोरात्रैः पक्षैत्यभिधीयते

Sáu mươi lần chớp mắt (nimiṣa) được gọi là phala, một đơn vị thời gian; và mười lăm chu kỳ ngày-đêm (ahorātra) được gọi là pakṣa, tức nửa tháng.

Verse 74

पक्षाभ्यां मास एव स्यान्मासा द्वादश वत्सरः । तं कालं ज्ञातुकामेन कार्यं ज्ञानं विचक्षणैः

Hai nửa tháng hợp thành một tháng; mười hai tháng hợp thành một năm. Vì vậy, ai muốn thấu hiểu thời gian thì hãy vun bồi tri kiến này với sự phân biệt sáng suốt.

Verse 75

प्रतिपद्दिनमारभ्य पौर्णमास्यंतमेव च । पक्षं पूर्णो हि यस्माच्च पूर्णिमेत्यभिधीयते

Bắt đầu từ ngày Pratipad cho đến tận ngày rằm (Paurṇamāsī). Vì nửa tháng ấy trở nên “viên mãn” (pūrṇa), nên được gọi là “Pūrṇimā” — ngày trăng tròn.

Verse 76

पूर्णचंद्रमसी या तु सा पूर्णा देवताप्रिया । नष्टस्तु चंद्रो यस्यां वा अमा सा कथिता बुधैः

Đêm nào trăng tròn viên mãn thì gọi là Pūrṇā, được chư thiên yêu mến. Còn đêm nào trăng “mất” không thấy, bậc hiền trí gọi là Amā (Amāvāsyā).

Verse 77

अग्निष्वात्तादिपितॄणां प्रियातीव बभूव ह । त्रिंशद्दिनानि ह्येतानि पुण्यकालयुतानि च । तेषां मध्ये विशेषो यस्तं श्रृणुध्वं द्विजोत्तमाः

Những ngày ấy vô cùng được các Pitṛ như Agniṣvātta yêu chuộng. Ba mươi ngày này cũng đầy đủ thời khắc công đức cát tường (puṇya-kāla). Trong đó có một điểm sai biệt đặc biệt—hãy lắng nghe, hỡi các bậc nhị sinh tối thắng.

Verse 78

योगानां वा व्यतीपात ऊडूनां श्रवणस्तथा । अमावास्या तिथीनां च पूर्णिमा वै तथैव च

Trong các yoga, Vyatīpāta là bậc đặc biệt; trong các sao (nakṣatra), Śravaṇa cũng vậy. Và trong các tithi, Amāvāsyā cùng Pūrṇimā cũng được ghi nhận là những ngày linh thiêng.

Verse 79

संक्रांतयस्तथाज्ञेयाः पवित्रा दानकर्मणि । तथाष्टमी प्रिया शंभोर्गणेशस्य चतुर्थिका

Các Saṅkrānti (ngày Mặt Trời nhập cung) cũng nên được biết là thanh tịnh, thích hợp cho việc bố thí. Tithi Aṣṭamī được Śambhu (Śiva) yêu quý, còn tithi Caturthī được Gaṇeśa yêu quý.

Verse 80

पञ्चमी नागराजस्य कुमारस्य च षष्ठिका । भानोश्च सप्तमी ज्ञेया नवमी चण्डिकाप्रिया

Tithi Pañcamī thuộc về Vua Nāga; tithi Ṣaṣṭhī thuộc về Kumāra (Skanda). Tithi Saptamī nên biết là thuộc về Bhānu (Mặt Trời), và tithi Navamī được Caṇḍikā yêu quý.

Verse 81

ब्रह्मणो दशमी ज्ञेया रुद्रस्यैकादशी तथा । विष्णुप्रिया द्वादशी च अंतकस्य त्रयोदशी

Tithi Daśamī nên biết là thuộc về Brahmā; tithi Ekādaśī cũng vậy, thuộc về Rudra. Tithi Dvādaśī được Viṣṇu yêu quý, và tithi Trayodaśī thuộc về Antaka (Thần Chết).

Verse 82

चतुर्द्दशी तथा शंभोः प्रिया नास्त्यत्र संशयः । निशीथसंयुता या तु कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । उपोष्या सा तिथिः श्रेष्ठा शिवसायुज्यकारिणी

Tithi Caturdaśī cũng vậy, thật là tithi được Śambhu (Śiva) yêu quý—không hề nghi ngờ. Nhưng Caturdaśī trong nửa tháng tối, khi hợp với lúc nửa đêm, phải được giữ chay (upavāsa); tithi ấy là tối thượng, ban cho sự hợp nhất với Śiva.

Verse 83

शिवरात्रितिथिः ख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

Tithi của Śivarātri được tôn xưng là ngày tiêu trừ mọi tội lỗi. Ngay trong mạch văn này, ta sẽ dẫn một thánh truyện cổ xưa (itihāsa) làm minh chứng.

Verse 84

ब्राह्मणी विधवा काचित्पुरा ह्यासीच्च चंचला । श्वपचाभिरता सा च कामुकी कामहेतुतः

Thuở xưa có một người phụ nữ Bà-la-môn, góa chồng, tính nết phóng đãng. Bị dục vọng thúc đẩy, nàng đem lòng quyến luyến một śvapaca—kẻ ngoại giai cấp (người nấu thịt chó)—say đắm chỉ vì ham muốn.

Verse 85

तस्यां तस्य सुतो जातः श्वपचस्य दुरात्मनः । दुः सहो दुष्टनामात्मा सर्वधर्मबहिष्कृतः

Từ nàng, một người con trai được sinh ra cho tên śvapaca độc ác ấy. Hắn khó chịu đựng, tâm tính và danh tiếng đều xấu, bị gạt khỏi mọi nẻo hạnh lành và chánh pháp.

Verse 86

महापापप्रयोगाच्च पापमारभते सदा । कितवश्च सुरापायी स्तेयी च गुरुतल्पगः

Vì dấn thân vào những tội lỗi lớn, hắn luôn khởi làm điều ác. Hắn là kẻ cờ bạc, uống rượu, trộm cắp, thậm chí còn phạm tội ô uế giường của thầy—một trọng tội ghê gớm.

Verse 87

मृगयुश्च दुरात्मासौ कर्मचण्डाल एव सः । अधर्मिष्ठो ह्यसद्वृत्तः कदाचिच्च शिवालयम् । शिवरात्र्यां च संप्राप्तो ह्युषितः शिवसन्निधौ

Kẻ ác tâm ấy còn là thợ săn—thật là một ‘caṇḍāla’ bởi nghiệp hạnh của mình. Cực kỳ bất chánh và hạnh kiểm hèn mạt, nhưng có lần hắn đến đền thờ Śiva; và đúng đêm Śivarātri, hắn tới rồi ở lại ngay trước thánh nhan của Śiva.

Verse 88

श्रवणं शैवशास्त्रस्य यदृच्छाजातमंतिके । शिवस्य लिंगरूपस्य स्वयंभुवो यदा तदा

Tại đó, ở ngay gần, hắn tình cờ—do duyên may—được nghe giáo pháp của kinh điển Śaiva. Và đúng lúc ấy, hắn ở gần liṅga tự hiện (svayambhū) của Śiva, trong hình tướng liṅga.

Verse 89

स एकत्रोषितो दुष्टः शिवरात्र्यां तु जागरात् । तेन कर्मविपाकेन पुण्यां योनिमवाप्तवान्

Dẫu là kẻ ác, ông vẫn ở yên một chỗ và thức canh trong đêm Śivarātri. Nhờ quả báo của việc ấy, ông được thọ sinh vào một kiếp sinh thiện lành.

Verse 90

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

Sau khi hưởng thọ các cõi phúc đức tối thượng và an trú nơi ấy vô lượng năm, ông thọ sinh làm con trai của Citrāṅgada, đầy đủ tướng mạo của bậc quân vương.

Verse 91

नाम्ना विचित्रवीर्योऽसौ सुभगः संदुरी प्रियः । राज्यं महत्तरं प्राप्य निःस्तंभो हि महानभूत्

Ông được đặt tên là Vicitravīrya—người hữu phúc, được mến yêu và quý trọng. Khi thừa hưởng vương quốc rộng lớn, ông trở nên vĩ đại thật sự, không còn ngã mạn.

Verse 92

शिवे भक्तिं प्रकुर्वाणः शिवकर्मपरोऽभवत् । शैवशास्त्रं पुरस्कृत्य शिवपूजनतत्परः । रात्रौ जागरणं यत्नात्करोति शिवसन्निधौ

Nuôi dưỡng lòng sùng kính đối với Śiva, ông chuyên tâm vào mọi hạnh nghiệp hướng về Śiva. Tôn kính các kinh điển Śaiva, một lòng phụng thờ Śiva, ông siêng năng thực hành việc thức canh ban đêm trước sự hiện diện của Ngài.

Verse 93

शिवस्य गाथा गायंस्तु आनंदाश्रुकणान्मुहुः । प्रमुंचंश्चैव नेत्राभ्यां रोमांचपुलकावृतः

Khi cất tiếng ca tụng Śiva, ông hết lần này đến lần khác rơi lệ hoan hỷ. Từ đôi mắt, dòng lệ tuôn trào, và toàn thân ông nổi gai ốc trong cơn xuất thần.

Verse 94

आयुष्यं च गतं तस्य शिवध्यानपरस्य च । शिवो हि सुलभो लोके पशूनां ज्ञाननिनामपि

Dẫu thọ mạng của ông đang dần cạn, ông vẫn một lòng chuyên chú thiền niệm về Śiva; bởi trong đời này, Śiva thật sự dễ chứng đắc—ngay cả đối với kẻ còn bị ràng buộc và người hiểu biết ít ỏi.

Verse 95

संसेवितुं सुखप्राप्त्यै ह्येक एव सदाशिवः । शिवरात्र्युपवासेन प्राप्तो ज्ञानमनुत्तमम्

Để đạt an lạc chân thật, chỉ có một Đấng đáng phụng sự: Sadāśiva. Nhờ giữ chay (upavāsa) trong đêm Śivarātri, ông chứng đắc trí tuệ tâm linh vô thượng.

Verse 96

ज्ञानात्सर्वमनुप्राप्तं भूतसाम्यं निरंतरम् । सर्वभूतात्मकं ज्ञात्वा केवलं च सदा शिवम् । विना शिवेन यत्किंचिन्नास्ति वस्त्वत्र न क्वचित्

Từ trí tuệ ấy, mọi sự đều được chứng ngộ—một sự bình đẳng liên tục đối với muôn loài. Biết rằng Tự Ngã của tất cả chúng sinh không gì khác hơn Đấng Śiva duy nhất, hằng hữu, ông hiểu rằng ngoài Śiva ra, tuyệt nhiên không có bất cứ vật gì ở bất cứ nơi đâu trong cõi này.

Verse 97

एवं पूर्णं निष्प्रपंचं ज्ञानं प्राप्नोति दुर्लभम् । प्राप्तज्ञानस्तदा राजा जातो हि शिववल्लभः

Như vậy, ông đạt được trí tuệ hiếm có, viên mãn, vượt ngoài mọi vướng mắc thế gian. Khi đã chứng đắc trí ấy, nhà vua quả thật trở thành người được Śiva yêu mến.

Verse 98

मुक्तिं सायुज्यतां प्राप्तः शिवरात्रेरुपोषणात् । तेन लब्धं शिवाज्जन्म पुरा यत्कथितं मया

Nhờ giữ chay trong đêm Śivarātri, ông đạt giải thoát (mukti) dưới hình thức sāyujya—hợp nhất với Śiva. Vì thế, ông được một sự tái sinh do chính Śiva ban cho, đúng như ta đã kể trước đây.

Verse 99

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

Từ búi tóc bện (jaṭā-jūṭa) rộng lớn của Śiva, Đấng Tự Ngã Tối Thượng, một dũng tướng hùng mạnh đã xuất hiện vì Dākṣāyaṇī. Sinh từ đỉnh đầu của Śiva, ngài được xưng danh Vīrabhadra—đấng phá tan tế lễ của Dakṣa.

Verse 100

शिवरात्रिव्रतेनैव तारिता बहवः पुरा । प्राप्ताः सिद्धिं पुरा विप्रा भरताद्याश्च देहिनः

Chỉ nhờ giới nguyện Śivarātri mà thuở xưa nhiều người đã được đưa qua bờ sinh tử (saṃsāra). Khi trước, các bà-la-môn và những hữu tình mang thân như Bharata cùng nhiều vị khác đã chứng đắc thành tựu (siddhi).

Verse 101

मांधाता धुन्धुमारिश्च हरिश्चन्द्रादयो नृपाः । प्राप्ताः सिद्धिमनेनेव व्रतेन परमेण हि

Māndhātā, Dhundhumāri, Hariścandra và các bậc quân vương khác đã đạt thành tựu nhờ chính giới nguyện tối thượng này.

Verse 102

ततो गिरीशो गिरिजासमेतः क्रीडान्वितोऽसौ गिरिराजमस्तके । द्यूतं तथैवाक्षयुतं परेशो युक्तो भवान्या स भृशं चकार

Bấy giờ Girīśa (Śiva), cùng Girijā (Pārvatī), vui đùa trên đỉnh núi của Vua Núi. Đấng Tối Thượng, có Bhavānī kề bên, đã say sưa chơi xúc xắc với những khối xúc xắc.