Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

भावतः संविशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सद्वैराग्यमृदा पुनः

Transliteration

bhāvataḥ saṃviśuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati | jñānāmalāṃbhasā puṃsaḥ sadvairāgyamṛdā punaḥ

Translation

Nhờ khuynh hướng nội tâm (cảm thọ và ý hướng đúng), tự ngã được thanh lọc trọn vẹn, và người ấy đạt cả thiên giới lẫn giải thoát. Vết nhơ vô minh được gột rửa bằng dòng nước trong của chân tri, và nền tâm lại được làm vững bởi ly tham bền bỉ.

Word by Word

• भावतः: through/by (inner) disposition
• भावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)

• संविशुद्धात्मा: one whose self is completely purified
• संविशुद्धात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सं-विशुद्ध-आत्मन् (प्रातिपदिक; सं + विशुद्ध + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण—(सः)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• विन्दति: attains/finds
• विन्दति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ज्ञानामलाम्भसा: by the pure water of knowledge
• ज्ञानामलाम्भसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान-अमल-अम्भस् (प्रातिपदिक; ज्ञान + अमल + अम्भस्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/करणभावः

• पुंसः: of a man/person
• पुंसः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सद्वैराग्यमृदा: by the earth/clay of true dispassion
• सद्वैराग्यमृदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सत्-वैराग्य-मृद् (प्रातिपदिक; सत् + वैराग्य + मृद्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/करणभावः

• पुनः: again/further
• पुनः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: An allegorical purification: a pilgrim’s inner self becomes luminous as clear water labeled 'jñāna' washes away dark stains of 'avidyā'; beneath, firm earth labeled 'vairāgya' supports a steady lotus-seat leading upward toward svarga and then a higher, formless mokṣa light.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity and liberation arise from inner right disposition, cleansed by true knowledge and stabilized by lasting dispassion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it presents a general purāṇic teaching on jñāna and vairāgya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is prescribed; the verse emphasizes inner practice—knowledge and dispassion—as the means of purification.