Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 78

Devanagari script

शाणेन मणिवल्लीढा कृशाप्यायादनर्घताम् । तथापि तपसा क्षामा दिदीपे तत्तनुस्तराम्

Transliteration

śāṇena maṇivallīḍhā kṛśāpyāyādanarghatām | tathāpi tapasā kṣāmā didīpe tattanustarām

Translation

Như dây leo ngọc được mài bằng đá nhám—dẫu mảnh đi vẫn thành vô giá—nàng tuy gầy mòn vì khổ hạnh vẫn đạt phẩm giá không gì sánh; và dù thân thể hao gầy bởi tápas, chính thân ấy lại càng rực sáng hơn.

Word by Word

• शाणेन: by a whetstone, by polishing
• शाणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण

• मणिवल्लीढा: polished as if by a jewel
• मणिवल्लीढा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मणि + वल्लीढ (√लिह्/√लीढ् + क्त, ‘लीढ’ as ppp)
• Form: समासः (तत्पुरुषः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘मणिना वल्लीढा’ (licked/polished by a gem)

• कृशा: thin, emaciated
• कृशा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अप्यायात्: attained, came to
• अप्यायात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अपि + आ√या (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; ‘अपि’ उपसर्ग/निपात-संयुक्त (api + āyāt)

• अनर्घताम्: pricelessness, great value
• अनर्घताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनर्घता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तथापि: even so, nevertheless
• तथापि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्ययीभाव-सदृश संयुक्त-अव्यय (adverbial)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• क्षामा: wasted, weakened
• क्षामा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षाम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• दिदीपे: shone
• दिदीपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दीप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (to तनु)

• तनुः: body
• तनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तराम्: more (brightly/excellently)
• तराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तर (प्रातिपदिक; तृतीय-तुल्य/तमतम-भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; अतिशयार्थ (comparative/‘more’)—क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A thin ascetic maiden glowing with an inner light; the simile of a jewel-creeper polished by a whetstone is visualized as a luminous vine motif behind her, suggesting refinement through friction.

Characters & Entities

• Dhūtapāpā
• whetstone (śāṇa)
• jewel (maṇi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity may reduce the body, but it increases spiritual worth and inner luminosity—like a gem refined by polishing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse serves the Kāśīkhaṇḍa’s praise of purification; it does not identify a particular tīrtha by name.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is listed; the practice emphasized is sustained tapas leading to purification and radiance.