Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

Transliteration

vihāya keśavādanyaṃ ye sevaṃtelpamedhasaḥ | saṃsāracakre gahane te viśaṃti punaḥpunaḥ

Translation

Bỏ Keśava, những kẻ trí hiểu cạn cợt mà phụng sự đấng khác sẽ rơi đi rơi lại, hết lần này đến lần khác, vào bánh xe saṃsāra rậm tối.

Word by Word

• विहाय: having abandoned
• विहाय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + हा (धातु) → विहाय (क्त्वान्त/अव्ययभाव)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having abandoned)

• केशवात्: from Keśava (Viṣṇu)
• केशवात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान (from Keśava)

• अन्यम्: another (deity/thing)
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘सेवन्ते’ इत्यस्य कर्म

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-यः-तद् रचना

• सेवन्ते: serve; worship
• सेवन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

• अल्पमेधसः: of little understanding
• अल्पमेधसः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अल्प (प्रातिपदिक) + मेधस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्मधारयः (अल्पा मेधा येषाम्) ‘ये’ इति विशेषणम्

• संसारचक्रे: in the wheel of transmigration
• संसारचक्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य चक्रे) अधिकरण

• गहने: dense; hard to cross
• गहने: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘संसारचक्रे’ इति विशेषणम्

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्तृपद

• विशन्ति: enter; fall into
• विशन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + शम्/विश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• पुनःपुनः: again and again
• पुनःपुनः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय) + पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त-क्रियाविशेषणम् (repeatedly)

Speaker

Vyāsa (deduced from immediate narrative context in the same adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A split scene: on one side, Keśava radiant and calm; on the other, confused worshippers turn away into a dark, thorny wheel-like forest symbolizing saṃsāra-cakra, with repeated paths looping back.

Characters & Entities

• Keśava (Viṣṇu)
• Saṃsāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lack of discernment in worship leads to continued bondage; steadfast devotion to Keśava is presented as the remedy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Kashi Mahatmya corpus but does not directly glorify a named tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, right worship/serving Keśava rather than diverting devotion elsewhere.